Question

İhbar tazminatı kimlere verilir?

Answer 1

İhbar tazminatı, temelinde belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilere, işveren tarafından İş Kanunu'nda belirtilen haklı bir neden olmaksızın ve ihbar süreleri tanınmadan iş akdinin feshedilmesi durumunda ödenen bir tazminattır. Yani, işveren seni yasada belirtilen süreyi bekletmeden, bir anda "yarından itibaren gelme" derse veya haklı bir fesih nedeni yokken sözleşmeni sonlandırırsa, bu tazminata hak kazanırsın.

Kimler İhbar Tazminatına Hak Kazanır?

Bu tazminata hak kazanmanın ana şartlarını şöyle özetleyebiliriz:

• Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: Öncelikle, sen ve işverenin arasındaki iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekiyor. Belirli süreli iş sözleşmelerinde, sözleşme süresinin dolmasıyla iş akdi kendiliğinden sona erer ve bu durumda ihbar tazminatı söz konusu olmaz. Ancak belirli süreli sözleşmelerin de haksız feshi durumunda genel hükümler veya sözleşmedeki cezai şartlar gündeme gelebilir, ihbar tazminatı özelinde değil.
• İşveren Tarafından Fesih: İş akdinin işveren tarafından feshedilmiş olması şart. Eğer sen istifa edersen veya emeklilik, evlilik gibi haklı nedenlerle kendin işten ayrılırsan (ki bu durumlarda kıdem tazminatına hak kazanabilirsin), ihbar tazminatı alamazsın. Hatta sen yasal ihbar sürelerine uymadan işten ayrılırsan, işveren senden ihbar tazminatı talep edebilir.
• Haklı Neden Olmaması: İşverenin fesih için İş Kanunu'nun 25. maddesinde belirtilen haklı nedenlerinin bulunmaması gerekir. Örneğin, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışların nedeniyle iş akdini feshetmesi durumunda, sana ihbar tazminatı ödenmez. Çünkü bu durumda işveren haklıdır ve bildirim süresi tanıma zorunluluğu yoktur.
• İhbar Sürelerine Uyulmaması: En kritik nokta budur. İşveren eğer geçerli bir fesih nedeni olmamasına rağmen seni işten çıkarıyorsa, yasada belirtilen ihbar sürelerine (işyerindeki çalışma sürene göre 2 hafta ile 8 hafta arasında değişir) uymak zorundadır. Bu süreler içinde seni çalıştırması veya bu süreye ait ücretini peşin ödemesi (ihbar tazminatı) gerekir. Eğer işveren bu sürelere uymadan sözleşmeni feshederse, sana bu sürelere karşılık gelen ücreti ödemekle yükümlüdür. Bu ödeme, ihbar tazminatıdır. Yani, ihbar süresi verilmeden yapılan feshin bir bedelidir.
• Deneme Süresi Dışında Olmak: İş Kanunu'na göre deneme süresi içinde yapılan fesihlerde, tarafların herhangi bir bildirim süresi veya tazminat yükümlülüğü yoktur. Bu nedenle deneme süresi içinde işten çıkarılırsan ihbar tazminatına hak kazanamazsın.

Tecrübelerimden gördüğüm kadarıyla, en büyük yanılgı "işten çıkarılan herkesin ihbar tazminatı aldığı" düşüncesidir. Oysa işveren sana yasal ihbar sürelerini tanıyıp bu süre boyunca seni çalıştırırsa, ayrıca bir ihbar tazminatı ödemez. İhbar tazminatı, ihbar sürelerine uyulmamasının bir bedelidir, yani "ben seni çalıştırmayacağım ama bu sürenin ücretini veriyorum" demektir. Dolayısıyla, işten çıkarılsan bile, eğer işveren sana yasal süreler içinde bildirim yapmış ve bu süreyi çalıştırmışsa, ihbar tazminatına değil, sadece o dönemin ücretine hak kazanırsın. Önemli olan, işverenin bildirim yükümlülüğüne uymamasıdır.