Question

İhbar tazminatı nedir?

Answer 1

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın veya kanunda belirtilen ihbar sürelerine uymaksızın tek taraflı fesheden tarafın, diğer tarafa ödemekle yükümlü olduğu bir tazminat türüdür. Esas amacı, fesih bildirim sürelerinin asıl gayesi olan, işçinin yeni bir iş bulmasına veya işverenin yeni bir personel istihdam etmesine olanak tanımaktır. Bu süreye uyulmadığında, diğer tarafın bu sürede uğradığı zararın telafisi olarak ödenir.

İhbar Süreleri ve Hesaplama Detayları

4857 sayılı İş Kanunu'na göre, işçinin kıdemine göre belirlenen asgari ihbar süreleri şunlardır:

• İşi 6 aydan az sürmüş işçi için 2 hafta
• İşi 6 ay ile 1,5 yıl arasında sürmüş işçi için 4 hafta
• İşi 1,5 yıl ile 3 yıl arasında sürmüş işçi için 6 hafta
• İşi 3 yıldan fazla sürmüş işçi için 8 hafta

Bu süreler, toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmeleriyle artırılabilir, ancak asla azaltılamaz. Eğer bu sürelere uyulmadan iş sözleşmesi feshedilirse, fesheden taraf bu sürelere karşılık gelen ücreti ihbar tazminatı olarak ödemek zorundadır.

Tazminatın hesaplanmasında en önemli püf noktası, sadece çıplak ücretin değil, aynı zamanda işçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen tüm menfaatlerin (ikramiye, prim, yol, yemek yardımı, yakacak yardımı gibi) brüt tutarının dahil edildiği giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılmasıdır. Yani, ihbar süresi boyunca hak edilecek olan bu giydirilmiş brüt ücretin toplamı tazminat miktarını oluşturur.

Kim Kime Öder?

İhbar tazminatını ödeme yükümlülüğü, ihbar sürelerine uymayan tarafa aittir:

• İşveren, işçinin işine kanuni ihbar sürelerine uymadan son verirse, işçiye öder.
• İşçi, haklı bir nedeni olmaksızın ve ihbar sürelerine uymadan işten ayrılırsa, işverene öder. Bu durum, pratikte işverenden alacaklarının mahsuplaşılması şeklinde veya doğrudan işçiden talep edilerek gerçekleşebilir.

Kıdem Tazminatından Farkı ve İstisnai Durumlar

İhbar tazminatı, kıdem tazminatından tamamen farklıdır. Kıdem tazminatı işçinin yıpranma payı ve işyerine katkısına karşılık gelirken, ihbar tazminatı fesih bildirim sürelerine uyulmamasının bir sonucudur. Her iki tazminat türü de belirli şartlar altında aynı anda ödenebilir.

İhbar tazminatının ödenmediği başlıca durumlar şunlardır:

• İş Kanunu'nun 24. (işçi için haklı fesih) ve 25. (işveren için haklı fesih) maddelerinde belirtilen haklı fesih nedenlerinin varlığı halinde.
• İşçinin deneme süresi içinde iş sözleşmesinin feshedilmesi.
• İşçi ile işverenin karşılıklı anlaşarak (ikale sözleşmesi) iş sözleşmesini sonlandırması durumunda, genellikle ihbar tazminatı ödenmez veya farklı bir anlaşma yapılır.

Tecrübelerimden bir not: Fesih süreçlerinde tarafların haklarını doğru bilmesi, gelecekte yaşanabilecek uyuşmazlıkları engeller. Eğer işveren tarafıysan, fesih bildirimlerini her zaman yazılı, tebliğ edilmiş ve mümkünse şahitli yapmaya özen göster. İşçi tarafıysan, ihbar süresi içinde işverenin sana yeni iş arama izni vermek zorunda olduğunu unutma; bu, kanunen güvence altına alınmış bir hakkındır.