Börek çeşitlerimiz, kullandığımız hamurun cinsinden iç harcına, hatta pişirme tekniğine kadar uzanan geniş bir yelpazeye sahip. Bu çeşitlilik, Türk mutfağının ne kadar zengin olduğunu gösterir ve her biri ayrı bir ustalık gerektirir.
Hamur ve Yapılış Tekniğine Göre Börekler
Genel olarak, börekleri ilk etapta hamurun yapısına ve açılma/pişirme tekniğine göre ayırabiliriz:
- Su Böreği: Bu, böreklerin şahıdır diyebilirim. İncecik açtığın yufkaların tek tek haşlanıp soğuk sudan geçirilmesi ve aralarına bol tereyağı ile iç harcın serilmesiyle hazırlanır. Genellikle peynirli yapılır ama kıymalısı da nefistir. Gerçek bir emek böreğidir ve lezzeti de bu emeğin karşılığıdır. Yufkaları haşlama süresi, katmanların inceliği ve tereyağının kalitesi bu böreğin püf noktalarıdır.
- Çiğ Yufkadan Yapılan Tepsi Börekleri: Hazır yufka ya da elde açtığın kuru yufka ile yapılan böreklerdir. Bunlar arasında en bilinenleri şunlar:
- Kol Böreği: Yufkaların iç harçla birlikte rulo şeklinde sarılıp kendi etrafında veya tepsiye yan yana dizilmesiyle yapılır. Peynirli, kıymalı, patatesli veya ıspanaklı olabilir.
- Gül Böreği: Adından da anlaşılacağı gibi, iç harç koyduğun yufkaları gül şekline getirip fırında pişirirsin. Özellikle misafir ağırlarken görsel olarak da çok şık durur.
- Bosnak Böreği: İncecik, neredeyse şeffaf açılmış hamurun rulo yapılıp tepsiye dizilmesiyle meşhurdur. Genellikle kıymalı veya patatesli iç harç kullanılır ve yufkanın inceliği ile hamurun esnekliği buradaki anahtar unsurdur.
- Küçük Atıştırmalık Börekler:
- Sigara Böreği: Yufkanın üçgen şeklinde kesilip iç harçla (genellikle beyaz peynir) sarılması ve kızgın yağda kızartılmasıyla elde edilir. Hızlı ve pratik bir çözümdür.
- Paçanga Böreği: Pastırma ve kaşar peynirinin (bazen domates, biber de eklenir) yufkaya sarılıp kızartılmasıyla yapılan, lezzeti yoğun bir börektir.
- Milföy Böreği: Hazır milföy hamuru kullanarak hızlıca hazırlayabileceğin böreklerdir. İç harcı peynirli, kıymalı veya sosisli olabilir. Pratikliğinle ön plana çıkar.
İç Harcına Göre Börekler
Böreklerin iç harçları da neredeyse sınırsız bir çeşitliliğe sahiptir:
- Peynirli: Türk mutfağında en sık kullanılan iç harçtır. Genellikle beyaz peynir, lor peyniri veya kaşar peyniri tercih edilir. Maydanozla harika bir ikili oluşturur.
- Kıymalı: Dana veya kuzu kıyması, soğan ve baharatlarla hazırlanan dolgun bir iç harçtır. Karbonhidrat ve protein dengesini sağlar.
- Patatesli: Haşlanmış, ezilmiş patatesin soğan, karabiber, pul biber gibi baharatlarla tatlandırılmasıyla yapılır. Çok doyurucu ve ekonomik bir seçenektir.
- Ispanaklı: Ispanak, soğan ve bazen lor peyniriyle hazırlanan, hafif ve lezzetli bir iç harçtır. Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde farklı otlarla da zenginleştirilebilir.
- Diğerleri: Kabaklı (hem tuzlu hem tatlı), mercimekli, pırasalı, hatta mantarlı gibi daha niş iç harçlar da bölgesel olarak sıkça karşına çıkar.
Kendi tecrübelerimden bir tavsiye verecek olursam; hangi böreği yaparsan yap, yağ seçimine ve kullanımına dikkat et. İyi bir tereyağı veya kaliteli bir zeytinyağı, böreğin lezzetini bir üst seviyeye taşır. Özellikle su böreğinde katmanlar arasına sürdüğün tereyağının miktarı ve kalitesi, lezzeti doğrudan etkileyen kritik bir detaydır. Ayrıca, hamuru ne kadar ince açarsan, böreğin o kadar hafif ve çıtır olur. Bu, her tür börekte geçerli evrensel bir kuraldır.