Question

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın en tehlikeli maddesi hangisidir ?

Answer 1

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın en tehlikeli maddesi, tartışmasız bir şekilde Madde 7'dir.

Neden Madde 7 En Tehlikeliydi?

Madde 7 şöyle der: "Müttefikler, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkına sahip olacaktır." Sen de bu cümlenin tehlikesini ilk okuyuşta hissetmelisin. İşte sana bu maddenin neden bir felaket olduğunu adım adım açıklayayım:

1. Muğlaklık ve Keyfilik: Bu maddenin en büyük gücü ve aynı zamanda tehlikesi, muğlak olmasıydı. "Güvenliklerini tehdit edecek bir durum" neydi? Hiçbir tanımı yoktu. Bir tren rayına düşen bir taş parçası bile İngiliz, Fransız veya İtalyan yetkililerce güvenlik tehdidi olarak yorumlanabilir, bu da onlara herhangi bir noktayı işgal etme bahanesi sunabilirdi. Bu madde, İtilaf Devletleri'nin tamamen keyfi hareket etmelerine yasal zemin hazırladı.
2. Genel Kapsam: Madde 7, Osmanlı topraklarının herhangi bir yerini işgal edilebilir kılıyordu. Anadolu'nun içleri, kıyı şeritleri, boğazlar, demiryolları, tüneller, limanlar, petrol yatakları... Aklına gelebilecek her yer, bu maddenin geniş yorumlanmasıyla tehdit altına girdi. Bu, ülkenin tamamını hedef alan bir maddeydi ve parçalanma sürecini hukuki bir kılıfla başlattı.
3. İşgallerin Yasal Dayanağı: Mondros, bir ateşkes antlaşmasıydı; yani savaşı durduran bir metin. Ancak Madde 7, ateşkesin hemen ardından fiili işgallere yasal bir zemin sundu. İngilizlerin Musul'u, Fransızların Adana'yı, İtalyanların Antalya'yı ve en nihayetinde Yunanlıların İzmir'i işgal etmesi hep bu maddeye dayandırıldı. Eğer bu madde olmasaydı, bu işgaller uluslararası arenada çok daha ağır bir saldırganlık olarak nitelendirilecekti. Ancak Madde 7, onlara "güvenlik" maskesi altında hareket etme imkanı verdi.

Madde 24 ve Farkı

Bazı kaynaklarda veya tartışmalarda Madde 24 de tehlikeli olarak anılır. Bu madde "Vilâyât-ı Sitte'de (Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa, müttefikler bu vilayetlerin herhangi bir bölümünü işgal etme hakkına sahip olacaktır" der. Evet, bu madde de Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurma hayallerine zemin hazırladığı için bölgesel olarak büyük bir tehditti. Ancak Madde 7'nin kapsamı, Vilâyât-ı Sitte ile sınırlı kalmayıp ülkenin tüm coğrafyasını ve stratejik noktalarını hedef almasıyla, çok daha geniş ve yıkıcı bir potansiyele sahipti. Madde 7, Madde 24'ün getirdiği tehdidi bile kapsayabilecek genel bir "joker madde" işlevi görüyordu.

Benim yılların tecrübesiyle edindiğim bilgiye göre, Madde 7, Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü bir anda ortadan kaldıran, Anadolu'nun işgaline kapı aralayan ve Kurtuluş Savaşı'nın fitilini ateşleyen en temel hukuki dayanak olmuştur. Sen de bu maddeyi okuduğunda, bir ülkenin nasıl adım adım boğazının sıkıldığını çok net görebilirsin.