Yazılı Anlatımda 'Gereksiz Sözcük Kullanımı'ndan Kurtulmanın Sihirli Formülü Ne?

Question

Özellikle deneme yazarken veya ödev teslim ederken hocadan hep aynı geri bildirimi alıyorum: 'Daha kısa ve öz yazabilirsin.' Cümlelerimden kelime atmaya kıyamıyorum, sanki anlam eksilecekmiş gibi geliyor. Bu 'gereksiz sözcük kullanımı' hastalığından kurtulmanın pratik bir yolu, bir tekniği var mı acaba?

Answer 1

Yazılı anlatımda gereksiz sözcük kullanımından kurtulmanın sihirli formülü, aslında sihirli bir tekniğe değil, disiplinli bir "her kelimenin bir amacı olmalı" zihniyetine ve acımasız bir editörlük sürecine dayanır. Hocanın geri bildirimi çok yerinde; o "anlam eksilecekmiş gibi" his, çoğu yazarın yaşadığı yanılgıdır. Tam tersine, gereksiz kelimeleri atmak, anlatımını güçlendirir, netleştirir ve okuyucuyu yormadan mesajını doğrudan iletmeni sağlar.

İşte bu "hastalıktan" kurtulmanın pratik yolları:

1. Her Kelimeyi Sorgula: "Bu Gerçekten Gerekli mi?"

Yazdığın bir cümleyi bitirdikten sonra, her kelimeyi tek tek incele. Kendine şu soruyu sor: "Bu kelime burada olmasaydı, cümlemdeki anlam bozulur muydu, eksilir miydi?" Eğer cevabın "Hayır" ise, o kelime potansiyel bir gereksizdir. Bu basit ama etkili filtre, ilk başta zor gelse de zamanla kas hafızası oluşturur.

2. Fiil ve İsim Gücünü Kullan

Türkçe'de fiiller ve isimler anlatımın omurgasıdır. Zayıf fiillerin veya aşırı sıfat/zarf kullanımının yarattığı anlamı, tek bir güçlü fiil veya isimle ifade etmeye çalış.

• Örnek:
  • Gereksiz: "Konuşması sırasında çok fazla bir şekilde düşüncelerini ifade etmeye çalıştı."
  • Gereksiz kelimeler çıkarılmış: "Konuşmasında düşüncelerini ifade etti." (ya da daha kısası: "Konuşmasında düşüncelerini açıkladı.")
  • Burada "çok fazla bir şekilde" tamamen gereksiz. "İfade etmeye çalıştı" yerine "ifade etti" veya "açıkladı" daha direkt ve güçlü.

3. "Çok", "Oldukça", "Bayağı" Gibi Güçlendiricilere Dikkat Et

Bu tür kelimeler genellikle cümlenin anlamına fazla bir katkı sağlamaz, hatta bazen cümlenin gücünü azaltır. Bir şey "çok güzel" yerine sadece "güzel" dersen, o güzellik zaten anlatımınla belirginleşir. Nitelik bildiren kelimelerin kendi başına güçlü olduğunu unutma.

4. Edilgen Yapıdan Kaçın, Etken Çatıyı Tercih Et

Edilgen cümleler (örn: "yapılmıştır", "söylenmiştir") genellikle daha fazla kelime gerektirir ve anlatımı dolambaçlı hale getirir. Mümkün olduğunca etken çatıyı kullanmaya çalış.

• Örnek:
  • Edilgen: "Sorunlar, ekip tarafından etkili bir şekilde çözüme kavuşturulmuştur."
  • Etken: "Ekip, sorunları etkili çözdü." (ya da "Ekip sorunları çözdü.")

5. Yazdıktan Sonra Dinlen, Sonra Acımasız Ol

Bir metni bitirdikten hemen sonra düzeltmeye girişmek zordur. Biraz zaman geçmesine izin ver (birkaç saat, bir gece). Sonra taze bir gözle okuyarak, sanki başkasının metnini okuyormuş gibi acımasız ol. Bu, "kelime atmaya kıyamama" sendromunu aşmana yardımcı olur. Kendine şu soruyu sor: "Hocam bu cümleyi görse, neresini kısaltmamı isterdi?"

6. Bir Metni Tersinden Oku

Cümleleri tersten (sondan başa doğru) okumak, metnin anlam akışını bozduğu için sadece kelimelere odaklanmanı sağlar. Böylece, anlamsız veya gereksiz kelimeleri daha kolay tespit edebilirsin.

Unutma, sadeliğin gücü diye bir şey var. Denemelerinde veya ödevlerinde "daha kısa ve öz yazabilirsin" geri bildirimini, anlatımını zayıflatacak bir eleştiri olarak değil, güçlendirecek bir fırsat olarak gör. Gereksiz kelimeleri atmak, metnine nefes aldırır ve asıl mesajının parlamasını sağlar.