İran-Irak Savaşı'nın resmi olarak sona erdiği tarih 20 Ağustos 1988'dir. Bu tarih, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) 598 sayılı Kararı'nın uygulanmasıyla sağlanan ateşkesin yürürlüğe girdiği gündür.
BMGK, savaşın tarafları arasında barışçıl bir çözüm bulmak amacıyla 20 Temmuz 1987'de 598 sayılı Karar'ı kabul etmişti. Bu karar, kapsamlı bir ateşkes, tüm askerlerin uluslararası sınırlara çekilmesi ve müzakerelerin başlatılması çağrısında bulunuyordu. Irak kararı hemen kabul etse de, İran başlangıçta bunu reddetti. İran'ın tutumu, Saddam Hüseyin'in iktidardan indirilmesi ve Irak'tan savaş tazminatı talep etmesi yönündeydi.
Ancak savaşın uzaması, her iki tarafta da muazzam insan ve ekonomik kayıplara yol açtı. Özellikle İran, uluslararası izolasyonun artması, askeri kaynaklarının tükenmesi ve Irak'ın son dönemdeki saldırılarının (özellikle kimyasal silah kullanımı ve "Tanker Savaşı") etkisiyle ağır darbeler alıyordu. Sonunda, İran'ın dini lideri Ayetullah Humeyni, bu kararı "zehir içmek" olarak nitelendirerek dahi olsa, 18 Temmuz 1988'de 598 sayılı Karar'ı kabul ettiğini açıkladı. Bu, ateşkesin önünü açan kritik adımdı.
Buradaki püf nokta, 20 Ağustos 1988'in bir barış anlaşması değil, sadece bir ateşkes ilanı olmasıdır. Yani fiili çatışmalar durmuş olsa da, sınırlar, savaş tazminatları ve savaş esirlerinin değişimi gibi konular hemen çözülmedi. Gerçek barış müzakereleri ve nihai düzenlemeler yıllar sürdü. Örneğin, Irak'ın 1990 yılında Kuveyt'i işgal etmesinden sonra, Saddam Hüseyin, uluslararası baskının da etkisiyle, İran ile bir barış anlaşması imzalayarak, daha önce işgal ettiği İran topraklarından çekilmeyi ve savaş esirlerini iade etmeyi kabul etti. Bu, savaşın de jure (hukuki) olarak tam anlamıyla sonlandırılması için önemli bir dönüm noktasıydı.
Tecrübelerime göre, bu tür uzun ve yıkıcı savaşlarda ateşkes ilan edilmesi, tarafların mutlak bir zafer elde edemeyeceğini kabullenmesi ve maliyetin dayanılmaz boyutlara ulaşmasıyla mümkün olur. İran-Irak Savaşı da, her iki taraf için de "kazananı olmayan bir savaş" olarak tarihe geçti ve bölgesel dengeleri derinden etkileyen kalıcı izler bıraktı. Ateşkesin ardından dahi, gerçek bir barışın tesisi için uzun ve çetin bir diplomatik süreç gerekti.