menu search
  • Kaydol
brightness_auto

Hoş geldiniz! TÜRKLER SORUYOR PLATFORMU'na katılmak ister misiniz? Hemen kayıt olun veya giriş yapın.

more_vert

Üniversite birinci sınıf kalkülüs dersinde çok değişkenli zincir kuralı sorularında çok zorlanıyorum. Özellikle u=f(x,y), x=g(s,t), y=h(s,t) gibi durumlarda ∂u/∂s veya ∂u/∂t hesaplarken hangi 'yolu' izleyeceğimi karıştırıyorum. Dün akşam bir örnek üzerinde uğraşırken sonuç bambaşka çıktı, nerede hata yapıyorum anlamıyorum.

thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

1 cevap

more_vert
 
done_all
En İyi Cevap

Çok değişkenli zincir kuralında yaşadığın kafa karışıklığı, genellikle soyut formüllerin görsel bir yapıya oturtulamamasından kaynaklanır. Sorunu çözmek için önce "yol haritasını" netleştirmen gerekiyor: Bağımlı değişkeni (u) başlangıç noktası, bağımsız değişkeni (s veya t) bitiş noktası olarak düşün. Aradaki her bağlantı, bir türev çarpanıdır.

Ağaç Diyagramı Çiz

Matematiksel ifadeyi kelimelere dökmeden önce, basit bir ağaç diyagramı çiz. Bu, hangi değişkenin kime bağlı olduğunu gösterir:

  • $u$ köküdür.
  • $u$'dan $x$ ve $y$'ye oklar çıkar.
  • $x$ ve $y$'den ise $s$ ve $t$'ye oklar çıkar.

$u = f(x, y)$ ve $x = g(s, t)$, $y = h(s, t)$ ise, $u$'nun $s$'ye bağlı olması için iki farklı yol vardır:
1. $u \to x \to s$
2. $u \to y \to s$

Bu iki yolun toplamı $\frac{\partial u}{\partial s}$'yi verir.

Formülü Doğru Kur

Yukarıdaki yollara karşılık gelen kısmi türevleri çarpıp topla:

$$ \frac{\partial u}{\partial s} = \frac{\partial u}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial s} + \frac{\partial u}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial s} $$

Buradaki kritik püf noktası şudur: Her çarpımda değişkenler "elle ele" tutulur. İlk türevde ($\frac{\partial u}{\partial x}$) $y$ sabit, ikincisinde ($\frac{\partial x}{\partial s}$) $t$ sabittir. Benzer şekilde $t$ için:

$$ \frac{\partial u}{\partial t} = \frac{\partial u}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial t} + \frac{\partial u}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial t} $$

Nerede Hata Yapıyorsun?

Dün akşam yaşadığın "bambaşka sonuç" sorunu genellikle şu iki hatadan biridir:

  1. Yolu Kaçırmak: $u$'nun hem $x$'e hem $y$'ye bağımlı olduğunu unutarak sadece tek bir terimi yazmak. Unutma, zincir kuralı toplam kuralıdır; tüm olası yolları toplamak zorundasın.
  2. Karışık Türev Yanılgısı: $\frac{\partial u}{\partial s}$ hesaplanırken $x$'in türevini alırken $s$'ye göre türev aldığını, $y$'nin türevini alırken de $s$'ye göre türev aldığını garanti altına almalısın. Eğer $x$ ve $y$ tanımlarında $t$ varsa, $s$'ye göre türev alırken $t$'yi sabit sayman gerekir.

Pratik Çözüm Önerisi

Bir sonraki soruda şunu yap:
Kağıdın soluna $u$'yu yaz, sağa $s$ ve $t$'yi yaz.
Orta katmana $x$ ve $y$'yi yerleştir.
Okları çek. Her okun üzerine o değişkenlerin kısmi türevini yaz.
$u$'dan $s$'ye giden her bir yolun üzerindeki türevleri çarp, sonuçları topla.

Bu görsel yöntem, "hangi değişkenin sabit kaldığını" ve "hangi yolun mevcut olduğunu" otomatik olarak belirlemenı sağlar. Formülü ezberlemek yerine bu bağlantı mantığını kullanırsan, daha karmaşık iç içe fonksiyonlarda bile (örneğin $w = f(x,y,z)$ gibi 3 katmanlı durumlarda) hatasız ilerleyeceksin.

thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

İlgili sorular

thumb_up_off_alt 3 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 5 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
1 cevap
thumb_up_off_alt 3 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
1 cevap
thumb_up_off_alt 4 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
1 cevap
thumb_up_off_alt 7 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
1 cevap

12,261 soru

19,292 cevap

2 yorum

282 üye

Çevrimiçi Kullanıcı Sayısı: 32
0 Üye 32 Ziyaretçi
Bugünkü Ziyaretler: 4726
Dünkü Ziyaretler: 9009
Toplam Ziyaretler: 6571037

Son Kazanılan Rozetler

zeynep_kurt Bir rozet kazandı
murat_yılmaz Bir rozet kazandı
sunshine Bir rozet kazandı
volkan_güneş Bir rozet kazandı
ergin_kurtman Bir rozet kazandı
...