Sartre'ın 'Varoluş Özden Önce Gelir' İlkesi, Kariyer Seçimi Çıkmazımda Nasıl Yol Gösterir?

Question

Felsefe dersinde bu kavramı ilk duyduğumda çok etkilenmiştim ama günlük hayatın koşturmacasında, özellikle kariyer yolumu çizerken kendimi bir 'öz'e sıkışmış gibi hissediyorum. Ne yapmalıyım, ne olmalıyım soruları boğuyor. Bu ilke, somut olarak kariyer belirsizliğimi aşmam için nasıl bir rehber olabilir?

Answer 1

Sartre'ın "Varoluş Özden Önce Gelir" İlkesi: Kariyer Seçimi Çıkmazınızda Nasıl Bir Rehber Olur?

Merhaba sevgili kariyer yolcusu,

Felsefe dersinde o güçlü cümleyi ilk duyduğunuzda hissettiğiniz etkiyi çok iyi anlıyorum: "Varoluş özden önce gelir." Bu kavramın zihninizde yarattığı o derin yankıyı, sonra da günlük hayatın gürültüsü içinde, özellikle de kariyer seçimi gibi hayati bir konuda kendinizi bir 'öz'e sıkışmış hissetmenizi de... "Ne yapmalıyım, ne olmalıyım?" sorularının sizi boğduğunu, adeta önceden belirlenmiş bir kaderi bulmaya çalışır gibi bir hisse kapıldığınızı görüyorum.

İşte tam da bu noktada, bir uzman olarak size bu felsefi ilkenin sadece ders kitaplarında kalmaması gerektiğini söylemek istiyorum. Sartre'ın bu devrim niteliğindeki düşüncesi, aslında kariyer belirsizliğinizi aşmanız, kendi yolunuzu çizmeniz ve içselleştirdiğiniz o "olması gereken ben" zincirlerinden kurtulmanız için son derece somut ve pratik bir rehber olabilir. Gelin, bu çıkmazdan çıkmak için Sartre'dan nasıl ilham alabileceğimizi birlikte keşfedelim.

Varoluş Özden Önce Gelir: Yeniden Hatırlayalım

Sartre'ın varoluşçuluğunun temel direklerinden biri olan bu ilke, insanı diğer varlıklardan ayırır. Bir kağıt bıçağını düşünün; tasarımcısı onu yapmadan önce ne işe yarayacağını, yani 'özünü' belirlemiştir. Bıçak var olmadan önce bir 'öz'e sahiptir.

Peki ya insan? Sartre der ki, insan için durum tam tersidir. Bizler dünyaya bir amaç, bir rol, bir 'öz' ile gelmeyiz. Önce var oluruz, dünyaya fırlatılırız. Sonra da seçimlerimiz, eylemlerimiz ve deneyimlerimizle kendi 'özümüzü' yaratırız. Yani, belirli bir mesleğe, role ya da kimliğe doğmayız; bunları olmaya karar veririz ve bu kararı her gün, her an verdiğimiz sayısız küçük ve büyük seçimle şekillendiririz.

Kariyer Çıkmazımız ve O 'Öz' Tuzağı

Şimdi gelelim kariyer yolculuğundaki o "öz" tuzağına. Toplum, aile, arkadaşlar ve hatta kendi iç sesimiz, bizi sanki doğuştan bize ait bir "doğru meslek" ya da "tek kariyer yolu" varmış gibi hissettirir. "Sen matematikte iyisin, mühendis olmalısın," "Sen çok sosyal birisin, halkla ilişkiler sana göre," "Tıp okumadın, demek ki doktor olamazsın." Bu kalıplar, zihnimizde önceden çizilmiş bir "kariyer özü" varmış gibi bir yanılsama yaratır.

Kendinizi "Ne yapmalıyım?" diye sorarken aslında, o dışarıdaki 'özü' bulmaya çalıştığınızı fark ettiniz mi? Sanki bir yerlerde sizin için yazılmış bir senaryo var ve siz sadece onu keşfetmelisiniz. İşte Sartre'ın ilkesi tam da bu noktada devreye giriyor ve bize güçlü bir fısıltıyla şunu söylüyor: "Senaryoyu yazan sensin!" Bu durum, ilk başta ürkütücü gelebilir; tüm sorumluluğun sizde olduğunu bilmek ağır bir yük gibi hissedilebilir. Ancak bu aynı zamanda, en büyük özgürlüğünüzdür.

Sartre'dan İlhamla Kariyer Pusulası: Adım Adım Yaklaşım

Peki, bu felsefi ilkeyi somut olarak kariyer belirsizliğinizi aşmak için nasıl bir rehber olarak kullanabilirsiniz? İşte size pratik adımlar:

1. Kendi Tanımınızı Siz Yapın: Kim Olduğunuzu Keşfetmek Değil, Yaratmak

Sartre'ın ilkesi bize kim olduğumuzu keşfetmek yerine, kim olacağımızı yaratma özgürlüğüne sahip olduğumuzu hatırlatır. "Ben neyim?" sorusundan, "Ben ne olmaya karar vereceğim ve bunun için ne yapacağım?" sorusuna geçiş yapın.

• Pratik Adım: Kendinize "Ben bir yazıcı mıyım?" diye sormak yerine, "Şu anda bir yazı yazacağım ve bunun bana nasıl hissettirdiğini deneyimleyeceğim" deyin. "Ben bir girişimci miyim?" diye düşünmek yerine, "Küçük bir yan proje başlatacağım ve girişimciliğin ne anlama geldiğini eylemlerimle öğreneceğim" yaklaşımını benimseyin. Kendinizi bir sıfatla sınırlamayın, eylemlerinizle kendinizi tanımlayın.

2. Sorumluluğun Yükü ve Özgürlüğün Gücü

Sartre'a göre, varoluşun özden önce gelmesi demek, tüm eylemlerimizden, seçimlerimizden ve hatta seçmeme durumlarımızdan bile tamamen sorumlu olmamız demektir. Bu "özgürlüğe mahkûmiyet" fikri başlangıçta bir yük gibi gelebilir. "Ya yanlış karar verirsem?" korkusu, bizi felç edebilir.

• Pratik Adım: Bu sorumluluğu bir yük olmaktan çıkarıp, bir güç kaynağına dönüştürün. Unutmayın, kariyer yolunuzda vereceğiniz her karar, sizin kararınızdır. Bir işi seçmek, bir alana yönelmek ya da bir süre durup düşünmek; bunların hepsi sizin özgür iradenizin bir sonucudur. Başkalarını ya da dış koşulları suçlamaktan vazgeçin. Kendi kariyerinizin dümeni tamamen sizin elinizde. Bu bilinç, size inanılmaz bir özerklik ve özgüven kazandıracaktır.

3. Geçmiş Bir Çapa Değil, Bir Fırça Darbesi

Eğitiminiz, geçmiş iş deneyimleriniz, hobileriniz... Bunlar sizi bugüne getiren değerli birikimlerdir. Ancak Sartre'cı bir bakış açısıyla, bunlar sizin 'özünüzü' belirleyen zincirler değil, gelecekteki tuvalinize atabileceğiniz renkli fırça darbeleridir. Bir avukatın sosyal girişimci olması, bir mühendisin yazar olması, geçmişinin kendisini sınırlamasına izin vermediği anlamına gelir.

• Pratik Adım: Geçmiş deneyimlerinizi bir "olmazsa olmaz" listesi olarak görmek yerine, kazanılmış yetkinlikler ve perspektifler olarak görün. Hangi becerilerinizi yeni bir alana taşıyabilirsiniz? Geçmişte edindiğiniz hangi bilgiler, gelecekteki kariyerinize benzersiz bir değer katabilir? Kendinizi sürekli olarak yeniden yaratma ve farklı deneyimlerle zenginleştirme özgürlüğünüz var.

4. Deneyimleyin, Yaratın, Yansıtın: Eylem Odaklılık

Kariyer belirsizliğinden kurtulmanın anahtarı eylemdir. Beklemek, düşünmek, analiz etmek bir yere kadar faydalıdır, ancak Sartre'cı bir yaklaşımla, ancak eylemlerinizle kim olduğunuzu yaratırsınız.

• Pratik Adım:
  • Deneyimleyin: İlgi duyduğunuz alanlarda stajlar yapın, gönüllü çalışmalara katılın, online kurslar alın, mentorluk programlarına dahil olun.
  • Yaratın: Kendi yan projelerinizi başlatın (bir blog, bir podcast, küçük bir e-ticaret sitesi, bir yazılım prototipi). Bir şeyleri somut olarak inşa etmek, size kendinizi ve potansiyelinizi gösterecektir.
  • Yansıtın: Yaptıklarınızdan sonra ne hissettiğinizi, neleri sevdiğinizi, neleri istemediğinizi düzenli olarak değerlendirin. Bu yansıtma süreci, bir sonraki eyleminizi şekillendirecek ve 'özünüzü' adım adım oluşturacaktır.

5. Başkalarının Gözünden Değil, Kendi Özgünlüğünüzle

Toplumun "başarı" tanımı ya da ebeveynlerinizin beklentileri, kendi kariyer 'özünüzü' yaratma sürecinizde sizi yanlış yönlendirebilir. Sartre, kendi varoluşunuzdan sorumlu olduğunuz gibi, kendi değerlerinizden ve hedeflerinizden de sorumlu olduğunuzu vurgular.

• Pratik Adım: Kendinize sorun: "Benim için başarı ne anlama geliyor?" "Hangi iş bana anlam katıyor, enerji veriyor?" Bu soruların cevapları, dışarıdan gelen seslerden çok, sizin içsel pusulanızdan gelmeli. Kariyer yolunuz, sizin kişisel değerlerinizin ve özgünlüğünüzün bir ifadesi olmalıdır.

Sonuç: Kendi Kariyer Hikayenizin Yazarı Sizsiniz

Sevgili okuyucu, kariyer seçimi çıkmazınızda hissettiğiniz o "boğulma" hissi, aslında sizi bekleyen devasa bir özgürlüğün habercisi olabilir. Sartre'ın "Varoluş Özden Önce Gelir" ilkesi, bize kaderci bir yaklaşımdan uzaklaşarak, kendi kariyer hikayemizin yazarı olma gücünü sunar.

Unutmayın, kariyeriniz bulmanız gereken önceden yazılmış bir senaryo değil, her gün seçimlerinizle, eylemlerinizle ve cesaretinizle yazdığınız bir destandır. Her yeni deneyim, bir fırça darbesi, her yeni öğrenme, bir paragrafa eklenen anlamlı bir kelimedir.

Bu yolculukta yalnız değilsiniz, ancak dümen tamamen sizin elinizde. Hadi, kendi kariyerinizin mimarı olun! Kendinizi tanımlamaktan korkmayın, çünkü bu tanımı yapacak tek kişi sizsiniz.