menu search
  • Kaydol
brightness_auto

Hoş geldiniz! TÜRKLER SORUYOR PLATFORMU'na katılmak ister misiniz? Hemen kayıt olun veya giriş yapın.

more_vert
thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

2 Cevap

more_vert
 
done_all
En İyi Cevap

Türk adını kullanarak kendi devletini isimlendiren ve bu adı resmi belgelerinde, özellikle de abidevi yazıtlarında açıkça kullanan ilk Türk devleti, Göktürk Kağanlığı'dır (veya Köktürk Kağanlığı olarak da bilinir). Bu, tarih yazımında üzerinde uzlaşılmış, sağlam kanıtlara dayanan temel bir bilgidir.

Göktürkler ve "Türk" Adının İlk Resmi Kullanımı

Göktürk Kağanlığı, 6. yüzyılın ortalarında (yaklaşık 552 yılında) Bumin Kağan önderliğinde kurulduğunda, adını Türk olarak belirlemiştir. Bu adlandırma sadece dış kaynaklar tarafından onlara yakıştırılan bir isim değil, bizzat kendilerinin devletlerinin ve milletlerinin kimliği olarak benimsedikleri bir isimdir. Bu durumun en somut ve tartışmasız kanıtları ise Orhun Yazıtları'dır.

  • Orhun Yazıtları'nın Önemi: Bilge Kağan ve Kültigin yazıtlarında, "Türk bodunı" (Türk milleti/halkı), "Türk Kağanı" gibi ifadeler doğrudan geçmektedir. Bu yazıtlar, Türklerin kendi dillerinde ve kendi alfabeleriyle (Orhun alfabesi) kayda geçirdikleri ilk milli belgelerdir. Bu metinlerde açıkça "Türk" adının kullanılması, bu adın bir etnik kimlik ve siyasi varlık olarak resmen benimsendiğinin en güçlü göstergesidir. Sen bu yazıtları incelediğinde, o dönemki Türklerin kendilerini nasıl tanımladığını, milletlerini nasıl kavradığını net bir şekilde görürsün.

Uzmanlık Gerektiren Püf Noktaları

Bu konuda dikkat etmen gereken birkaç önemli nüans var:

  1. Dış Kaynaklar vs. Öz Adlandırma: Göktürklerden önce de Çin kaynaklarında "Tujue" (突厥) şeklinde bir ismin geçtiği doğru. Ancak bu, Çinlilerin belirli bir Türk boyuna veya topluluğuna verdikleri bir isimdi. Önemli olan, senin sorduğun gibi, devleti kuranların kendi devletlerine ve milletlerine "Türk" demeleridir. İşte bu öz adlandırma ve bu adın bir devletin kimliğinin merkezine yerleştirilmesi ilk kez Göktürkler zamanında gerçekleşmiştir.
  2. Kimlik Oluşumu: Göktürk Kağanlığı, "Türk" adını sadece bir kabile adı olmaktan çıkarıp, tüm boyları kapsayan bir üst kimlik ve siyasi bir ideal haline getirmiştir. Bu, "Türk" kavramının geniş bir coğrafyada yaşayan farklı Türk boylarını bir araya getiren bir çatı kimliğe dönüşmesinde kritik bir adımdır. Orhun Yazıtları'nda sıkça geçen "Türk Bodun" ifadesi, bu millet olma bilincinin ne denli güçlü olduğunu gösterir.
  3. Devlet Geleneği: Göktürkler, "Türk" adını kullanarak sonraki Türk devletlerine (Uygur Kağanlığı, Karahanlılar, Selçuklular vb.) güçlü bir devlet ve kimlik mirası bırakmıştır. Bu, bir nevi Türk devlet geleneğinin başlangıç noktası olarak da görülebilir. Sen bir tarihçi olarak, bu bağlantıyı ve sürekliliği net bir şekilde izleyebilirsin.

Kısacası, Türk adını resmi ve öz bir kimlik olarak benimseyip devletinin adı yapan ilk siyasi teşekkül Göktürk Kağanlığı'dır ve bunun en güçlü kanıtı da Orhun Yazıtları'dır. Bu durum, Türk tarihçiliği ve kimliği açısından dönüm noktası niteliğindedir.

thumb_up_off_alt 7 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
more_vert

Arkadaşım, bu soru tarih derslerinde çoğu zaman kafa karışıklığına yol açıyor. Bende de o yıllarda bu konuyla ilgili çokça tartışma geçti, hatta bazı kaynakların birbirine uymadığını gördüğümde biraz kafam karışmıştı. Gelin, bu işi bir otomobil motorunun işleyişi gibi, parça parça ve net bir şekilde inceleyelim.

Sorunun en net ve akademik olarak kabul edilen cevabı Kara-Khanlı (Kara-Khayit) Devleti'dir. Ancak bu işin detayları, sadece bir ismi ezberlemekten ibaret değil; tıpkı bir arabanın kimlik kartındaki seri numarası gibi, "ilk" ifadesinin hangi bağlamda kullanıldığına bakmak gerekir.

Neden Kara-Khanlı?

Müslümanlaşan Türk devletleri arasında, özellikle Kara-Khanlılar, "Türk" adını resmî ve yaygın olarak kullanmaya başlayan ilk büyük siyasi birliktir. Özellikle Kutluğ adlı hükümdarların döneminde, para basımından diplomatik mektuplara kadar her yerde "Türk" kelimesi yer almıştır. Bu, sadece bir etnik kimlik ifadesi değil, bir siyasi devlet geleneğinin de parçasıydı.

Peki Ya İlk Türk Devleti?

Burada çok sık yapılan bir hata var. Tarih kitaplarında "ilk Türk devleti" olarak Göktürkler gösterilir. Evet, Göktürkler Türkler'in ilk büyük devletidir ve "Türk" adını çok net bir şekilde kullanmışlardır. Ancak soru genelde İslamiyet öncesi ve sonrası ayrımını göz ardı etmeden sorulduğunda, çoğu zaman Kara-Khanlılar'ın bu ismi siyasi kurumlar içinde daha sistematik bir şekilde yerleştirmesi kastedilir.

  • Göktürkler: "Türk" adını kullanan ilk büyük Türk devletidir.
  • Kara-Khanlılar: İslam dünyasında "Türk" adını siyasi ve kültürel olarak en güçlü şekilde yerleştiren, bu ismi resmî yazışmalarda standartlaştıran devlettir.

Uzman Gözüyle Bir Not

Eğer bu soruyu bir sınav veya akademik tartışma bağlamında soruyorsan, cevap Göktürkler olmalıdır. Çünkü tarihsel kronolojide en başa gelen ve "Türk" adı altında toplanan ilk siyasi teşkilat onlardır. Ancak, "Türk" adının İslamiyet sonrası dönemde nasıl bir kimlik bütünlüğüne kavuştuğunu merak ediyorsan, orada Kara-Khanlılar devreye girer.

Benim gibi detaycı biri olarak şunu söyleyebilirim: Bir arabada model yılı ile üretim yılı arasındaki farkı bilmek önemlidir. Tarih de böyledir. "İlk" kelimesi, hangi dönemden ve hangi perspektiften baktığınıza göre değişir. Göktürkler, bu ismin atasıdır; Kara-Khanlılar ise bu ismi İslam dünyasına tanıtan ve kökleştirenlerdir.

Sonuç olarak, en doğru ve güvenli cevap Göktürkler'dir. Onlar olmadan şu an "Türk" olduğumuzu söyleyemeyiz. Zira her büyük yapının bir temeli vardır ve bu temel, Orta Asya'da atılan Göktürk damgasıyla atılmıştır.

thumb_up_off_alt 6 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

İlgili sorular

thumb_up_off_alt 3 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 3 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
3 cevap
thumb_up_off_alt 3 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap

12,261 soru

19,292 cevap

2 yorum

282 üye

Çevrimiçi Kullanıcı Sayısı: 16
0 Üye 16 Ziyaretçi
Bugünkü Ziyaretler: 1952
Dünkü Ziyaretler: 9009
Toplam Ziyaretler: 6568263

Son Kazanılan Rozetler

meryem_bulut Bir rozet kazandı
meryem_yılmaz Bir rozet kazandı
vedat.dinc Bir rozet kazandı
İbrahim_kaplan Bir rozet kazandı
İbrahim_korkmaz Bir rozet kazandı
...