Question

Eskarotomi nedir ?

Answer 1

Eskarotomi, tam kat yanıklarda oluşan, sertleşmiş, esnekliğini kaybetmiş ve canlı dokuyu sıkıştıran ölü doku tabakasının (eskar) cerrahi olarak kesilerek gevşetilmesi işlemidir. Bu işlem, özellikle yüksek dereceli (üçüncü veya dördüncü derece) yanıklarda hayati önem taşır ve genellikle yanık cerrahisinin acil müdahalelerinden biridir.

Neden Eskarotomi Gerekli?

Tam kat yanıklarda oluşan eskar, derinin tüm katmanlarını etkiler ve bu ölü doku tabakası zamanla katılaşarak alttaki dokular üzerinde bir baskı oluşturur. Bu baskı, özellikle uzuvlarda (kol, bacak), göğüs duvarında veya boyun bölgesinde ciddi sorunlara yol açar:

• Kompartman Sendromu: Uzuvlarda, eskarın sıkıştırması nedeniyle kan damarları ve sinirler üzerinde artan bir basınç oluşur. Bu durum, uzva giden kan akışını kesintiye uğratarak doku ölümü (nekroz) riskini artırır. Bu duruma yanık kompartman sendromu denir. Eğer müdahale edilmezse, uzuv kaybına kadar gidebilir.
• Solunum Yetmezliği: Göğüs duvarında oluşan tam kat yanıklarda eskar, göğüs kafesinin genişlemesini engelleyerek akciğerlerin yeterince şişmesini engeller. Bu da ciddi solunum güçlüğüne, hatta solunum yetmezliğine neden olabilir.
• Hava Yolu Tıkanıklığı: Boyun bölgesindeki eskar, hava yolunu sıkıştırarak solunumu tehdit edebilir.

Nasıl Yapılır?

Eskarotomi, genellikle bistüri veya elektrokotere kullanılarak eskarın gerginliğini azaltacak şekilde yapılan uzunlamasına kesilerle gerçekleştirilir. Kesiler, kan damarı ve sinir paketlerinden uzak, genellikle uzvun veya göğsün lateral kısımlarında yapılır. En kritik nokta, kesilerin sadece eskarı içermesi ve alttaki canlı, sağlıklı dokuya inmemesidir. Kas fasyası asla kesilmez.

Uzmanlık Gerektiren Püf Noktaları

Kendi tecrübelerime göre, eskarotomi kararında ve uygulamasında dikkat etmen gereken birkaç hayati nokta var:

• Zamanlama Çok Önemli: Eskarotomi için en doğru an, kompartman sendromu belirtileri ortaya çıkar çıkmazdır. Bu belirtiler arasında distal nabız kaybı, uzuvda solukluk, soğukluk, kapiller dolumda gecikme ve şiddetli, tarif edilemeyen ağrı yer alır. Hatta bazen, özellikle derin dairesel yanıklarda, bu belirtilerin tam gelişmesini beklemeden, şüphe durumunda dahi müdahale etmek, uzvun kurtarılması için kritik olabilir. Geç kalınan müdahale geri dönüşü olmayan hasarlara yol açar.
• Kesinin Derinliği ve Yeri: Kesiler, sadece nekrotik eskarı geçmeli, canlı dokuya zarar vermemelidir. Genellikle yanık uzmanları, kesinin derinliğini ve genişliğini, parmakla yapılan nazik bir palpasyonla eskarın tamamen gevşediğini hissedene kadar ayarlar. Yanlış yer veya derinlikte yapılan kesiler gereksiz kanama veya sinir hasarına yol açabilir. Örneğin, bir kol yanığında kesiler genellikle medial ve lateral yüzeylerde yapılır.
• İşlem Sonrası Gözlem: Eskarotomi yapıldıktan sonra dahi, hastanın vital bulguları, uzuvların dolaşımı (nabız, renk, ısı, kapiller dolum) ve solunum fonksiyonları çok yakından takip edilmelidir. Bazen, ödemin ilerlemesiyle ek kesilere veya başka müdahalelere ihtiyaç duyulabilir.
• Kanama Kontrolü: Escharın altında canlı doku olduğundan, kesiler sırasında belirli bir miktar kanama olabilir. Bu nedenle, işlemi yapan ekibin kanama kontrolünü etkin bir şekilde sağlayabilmesi çok önemlidir.
• Ağrı Yönetimi: Yanık hastaları zaten büyük acı çekerken, eskarotomi genellikle ölü doku üzerinde yapıldığı için doğrudan bir ağrıya neden olmaz. Ancak işlem sırasında hastanın konforu için sedasyon veya anestezi gerekebilir.

Eskarotomi, uygun zamanda ve doğru teknikle yapıldığında, yanık hastasının yaşamını ve uzuvlarını kurtarabilen hayatî bir müdahaledir.