Tanımlanamayacak kadar değişik anlamına gelen söz, Türkçe'de en güzel ve kapsayıcı şekilde "nev-i şahsına münhasır" ifadesiyle karşılık bulur. Bu tabir, sadece "farklı" olmakla kalmayıp, kendi türünde tekil, benzersiz ve başkasıyla kıyaslanamayacak kadar özgün bir yapıya sahip olmayı vurgular. Kısacası, kendine has bir tür demektir; o kadar özgündür ki, mevcut kategorilere sığmaz, tanımlamaları aşar.
Bu ifade, "kendi şahsına özgü tür" veya "kendi türünde tek" anlamlarına gelir. Bir şeyi ya da bir kişiyi tanımlarken kullanıldığında, onun başka hiçbir şeye benzemediğini, kendine özgü kuralları, dinamikleri veya özellikleriyle tanımlanması gerektiğini belirtirsin. Bu durum, onu mevcut kalıpların dışına taşır ve bu da onu "tanımlanamayacak kadar değişik" kılar. Çünkü tanımlamak için referans noktası bulmakta zorlanırsın.
Elbette, bu anlama gelebilecek başka sözler de var ancak "nev-i şahsına münhasır" en derin ve kapsayıcı olanıdır:
Özetle, tanımlanamayacak kadar değişik, özgün ve kendine özgü bir şeyi anlatmak istediğinde, Türkçe'nin zenginliği içinde "nev-i şahsına münhasır" ifadesi sana en isabetli ve derin anlamı sunacaktır.
Aradığın kelime büyük ihtimalle "eşsiz" veya "benzersiz".
Ancak forumda bu tür kelimelik sorular geldiğinde, bazen aranan kelime tek bir sözcükten ibaret olmayabilir; bazen de edebi bir ifadeyi arıyor olabiliriz. "Tanımlanamayacak kadar değişik" ifadesi, aslında o nesnenin, olayın ya da duygunun mevcut kavramların sınırlarını aştığını, dilin mevcut sınıflandırmalarına sığmadığını belirtir.
Eğer günlük dilde, bir şeyin başka hiçbir şeye benzemediğini vurgulamak istiyorsan benzersiz en güçlü adaydır. Bu kelime, "karşılaştırılacak bir başka örnek yoktur" anlamını taşır.
Biraz daha edebi veya şiirsel bir ton arıyorsan, benzeri olmayan veya teklif edilemez gibi daha uzun ama güçlü ifadeler devreye girer. Roman okurken sıkça rastladığımız o "sözcükle tam olarak ifade edilemeyen" hissiyatı için ise anlatılmaz veya ifadesiz kelimeleri kullanılır.
Bir edebiyatçı gözüyle baktığımızda, "tanımlanamayacak kadar değişik" durumu aslında dilin sınırlarını zorlayan bir andır. Borges’in Evren kitabında ya da Kafka’nın romanlarında sıkça hissettiğimiz o "bildik olanın dışına çıkış" hissi, tek bir kelimeyle özetlenemez. Bazen bu durum tekillik (singularity) ile açıklanır; yani o anın, o kişinin veya o nesnenin evrensel kalıplara girmeyen, tamamen kendine özgü bir varoluşu.
Sorguladığın kelime muhtemelen benzersiz'dir. Ancak bağlam önemli:
Bir objeye yönelikse: Özgün veya Eşsiz.
Bir atmosfere veya duyguya yönelikse: İfade edilemez veya Söze dökülemez.
* Bir olayın şaşkınlık verici niteliğine yönelikse: Hayret verici veya Şaşırtıcı.
Kısacası, dilimizde "tanımlanamayacak kadar değişik" için tek bir anahtar kelime var gibi görünse de, aslında o "değişiklik"in niteliğine göre değişen bir yelpaze bulunur. En yaygın ve doğru karşılık ise şüphesiz benzersiz'dir. Bunu kullanırken cümle içindeki diğer kelimelerle uyumuna dikkat etmen, ifadenin ağırlığını korumasını sağlar.