Osmanlı Devleti'nin ilk düzenli ordusu, Yaya ve Müsellemler olarak bilinir. Bu birlikler, Osmanlı'nın kuruluş aşamasında Orhan Gazi döneminde, özellikle İznik'in fethinden (1331) sonra ortaya çıkmıştır.
Yaya ve Müsellemler, aşiret kuvvetleri veya gazi alpleri gibi mevsimlik, gönüllü ve düzensiz birliklerden farklı olarak, devlet tarafından belirli bir düzen, disiplin ve ücret karşılığında istihdam edilen ilk profesyonel askerlerdir. Adından da anlaşılacağı üzere, Yaya kısmı piyadelerden, Müsellemler ise atlı süvari birliklerinden oluşuyordu.
Bu yapılanmayı "düzenli" kılan temel özellikler şunlardır:
Uzmanlık Gerektiren Püf Noktası: Yaya ve Müsellemlerin kuruluşu, Osmanlı askeri tarihinde bir paradigma değişimi işaret eder. Daha önceki dönemlerdeki gaza ruhuyla hareket eden, yağma ve ganimet odaklı akıncı beylerinin ve aşiret askerlerinin yerini, merkezi otoriteye bağlı, profesyonel ve organize bir gücün altyapısını oluşturmuştur. Bu sayede Osmanlı, kuşatmaları daha etkin yapabilmiş, genişleyen topraklarını daha iyi savunabilmiş ve fetihleri kurumsallaştırabilmiştir. Sahadaki tecrübelerime göre, bu tür bir profesyonelleşme adımı, küçük bir beylikten imparatorluğa giden yolda atılan en kritik adımlardan biridir; zira fethedilen toprakları elde tutmak ve yönetmek, sadece savaşmak kadar, hatta ondan daha fazla düzenli bir askeri ve idari yapıyı gerektirir.
Ancak zamanla, Yeniçeri Ocağı'nın kuruluşu ve gelişimiyle birlikte Yaya ve Müsellem birlikleri, ana muharip güç olmaktan çıkarak yardımcı ve geri hizmet birlikleri haline gelmişlerdir. Özellikle yol açma, köprü kurma, kale tamiri gibi lojistik ve mühendislik görevlerinde kullanılmışlardır. Bu dönüşüm de Osmanlı askeri yapısının ne denli dinamik ve ihtiyaçlara göre evrildiğinin en güzel örneklerinden biridir.
Osmanlı’daki ilk düzenli ordu sorusu, aslında biraz "tanım" meselesi üzerine kurulu. Tarih kitaplarında genellikle Yeniçeri Ocağı olarak geçer ama işin aslı biraz daha katmanlı. Bir teknoloji geliştiricisi olarak sistemin mimarisine baktığımda, "ilk" ve "düzenli" kelimelerini doğru yere koymak gerekiyor.
Osmanlı tarihinde ilk merkezi, maaşlı, standart donanımlı ve devlete doğrudan bağlı düzenli piyade birliği, Yeniçeri Ocağı’dır. 14. yüzyılın ortalarında II. Murad döneminde resmiyet kazanmıştır. Ancak bu yapı, hemen çıkmamıştır; evrimsel bir süreçten geçmiştir.
Bir yazılım projesinde olduğu gibi, Osmanlı ordusu da modüler olarak gelişmiştir:
Tek birim olarak bakarsak, ilk standartlaşmış birim Yeniçerilerdir. Ancak geniş perspektifle bakarsak, Osmanlı ordusu aslında Kapıkulu Tüfekçileri ve Sipahiler (atlı süvariler) ile birlikte bir bütün olarak düşünülür.
Eğer sınav sorusu gibi net bir cevap istiyorsanız: Yeniçeri Ocağı.
Ama derinlemesine bakarsanız: Osmanlı’daki ilk modern anlamda devlet kontrolünde, maaşlı, standart eğitimli ordu yapısı, Kapıkulu Askerleri çatısı altındaki Yeniçeriler ve Sipahiler birlikteliğidir. Yeniçeriler, bu sistemin ilk ve en tanınabilir "halka açılan" yüzüdür.
Unutmayın, "düzenli" kelimesi burada merkeziyet, maaş ve standart operasyon prosedürleri anlamına gelir. Gönüllü akıncılardan farklı olarak, bunlar devletin tam kontrolündeydi. Bu, Osmanlı’nın askeri tarihini diğer Orta Çağ güçlerinden ayıran en kritik mimari farktır.