İkinci Dünya Savaşı hangi devletlerle yapılmıştır?

Bugün dünyanın en büyük ve en yıkıcı çatışmalarından biri olan İkinci Dünya Savaşı'nın aktörlerini, yani hangi devletlerle yapıldığını detaylıca inceleyeceğiz. Bu soru, sadece bir tarih bilgisi değil, aynı zamanda küresel siyasetin, insan doğasının ve uluslararası ilişkilerin temel taşlarını anlamamız için de bir başlangıç noktasıdır. Yıllardır bu konuda yaptığım araştırmalar ve analizler sonucunda gördüm ki, savaşın karmaşıklığı sadece cephelerde değil, aynı zamanda siyasi haritalardaki ittifak ve düşmanlıklarda da gizli. Gelin, bu büyük hesaplaşmanın taraflarına birlikte göz atalım.

İkinci Dünya Savaşı: Küresel Bir Hesaplaşmanın Aktörleri

İkinci Dünya Savaşı (1939-1945), adından da anlaşılacağı gibi, sadece birkaç ülkenin değil, dünyanın dört bir yanından onlarca devletin doğrudan veya dolaylı olarak katıldığı, modern tarihin en kanlı dönemlerinden biridir. Savaşı temelde iki ana kutup arasında incelemek mümkündür: Eksen Devletleri ve Müttefik Devletler. Ancak bu ana başlıklar altında da sayısız alt katman, çıkar çatışması ve bölgesel dinamik bulunduğunu unutmamak gerekir.

Eksen Devletleri: Yeni Bir Dünya Düzeni Hayali

Eksen Devletleri, genellikle otoriter, militarist ve yayılmacı ideolojilerle hareket eden bir grup ülkenin oluşturduğu ittifaktı. Bu ittifakın bel kemiğini oluşturan üç büyük güç vardı:

1. Almanya:

Nazi Almanyası, savaşın Avrupa'daki fitilini ateşleyen ülkeydi. Adolf Hitler liderliğindeki Naziler, "lebensraum" (yaşam alanı) ideolojisiyle Avrupa'da hegemonya kurmayı ve ırksal üstünlük teorisiyle diğer halkları boyunduruk altına almayı hedefliyordu.
Katılım Şekli: 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgal ederek savaşı başlattı.
Örnekler: Avrupa'nın büyük bir kısmını işgal etti, Holokost'u gerçekleştirdi ve Blitzkrieg (yıldırım savaşı) taktikleriyle kısa sürede pek çok ülkeyi diz çöktürdü.

2. İtalya:

Faşist İtalya, Benito Mussolini liderliğinde, eski Roma İmparatorluğu'nu yeniden canlandırma ve Akdeniz'de hakimiyet kurma hayaliyle Almanya'nın yanında yer aldı.
Katılım Şekli: 1940 yılında Fransa'ya saldırarak savaşa resmen dahil oldu.
Örnekler: Kuzey Afrika ve Balkanlar'da askeri operasyonlar yürüttü, ancak genellikle Almanya'nın askeri desteğine ihtiyaç duydu.

3. Japonya:

Japon İmparatorluğu, militarist bir rejimle yönetiliyordu ve Asya-Pasifik'te "Büyük Doğu Asya Ortak Refah Alanı" adı altında kendi hegemonyasını kurmayı amaçlıyordu.
Katılım Şekli: 1930'lardan itibaren Çin'e karşı zaten savaş halindeydi. 7 Aralık 1941'de Pearl Harbor'a saldırarak ABD'yi savaşa soktu.
Örnekler: Güneydoğu Asya'nın büyük bir bölümünü ve Pasifik'teki adaları işgal etti.

Bu üç ana gücün yanı sıra, Eksen blokuna dahil olan veya onlarla işbirliği yapan başka ülkeler de vardı:
Macaristan, Romanya ve Bulgaristan: Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne saldırısı sırasında Eksen'e katıldılar veya politik olarak yakınlaştılar.
Finlandiya: Sovyetler Birliği'ne karşı "Devam Savaşı"nda Almanya ile işbirliği yaptı.
Slovak Cumhuriyeti, Hırvatistan Bağımsız Devleti: Almanya ve İtalya'nın desteğiyle kurulan uydu devletlerdi.
Tayland: Japonya ile ittifak kurdu.

Müttefik Devletler: Özgürlük ve Direniş Cephesi

Müttefik Devletler, Eksen'in yayılmacı politikalarına karşı bir araya gelen, başlangıçta birbirinden farklı ideolojilere sahip ancak ortak bir düşmana karşı birleşen geniş bir koalisyondu. Bu koalisyon, savaşın gidişatını belirleyen temel gücü oluşturdu.

1. Birleşik Krallık (İngiltere):

Başlangıçtan İtibaren: Almanya'nın Polonya'yı işgali üzerine 3 Eylül 1939'da Almanya'ya savaş ilan etti. Winston Churchill'in liderliğinde tüm savaşı direnişin sembolü oldu.
Örnekler: Hava savaşlarında İngiltere Savaşı ile Alman hava üstünlüğünü kırdı, Kuzey Afrika'da ve Avrupa'da önemli cephelerde savaştı.

2. Fransa:

Karmaşık Bir Rol: Birleşik Krallık ile birlikte savaşı ilk ilan edenlerdendi. Ancak 1940'ta Almanya tarafından hızla işgal edildi ve ülke ikiye bölündü: Alman işgali altındaki Kuzey Fransa ve işbirlikçi Vichy Fransa'sı. General Charles de Gaulle liderliğindeki Özgür Fransız Kuvvetleri ise sürgünden savaşa devam etti.
Örnekler: Fransız Direnişi, işgal altındaki topraklarda sabotaj ve istihbarat faaliyetleri yürüttü.

3. Sovyetler Birliği (SSCB):

Dönüm Noktası: Başlangıçta Almanya ile saldırmazlık paktı imzalamış olsa da, Almanya'nın 22 Haziran 1941'de başlattığı "Barbarossa Operasyonu" ile Eksen'e karşı Müttefik saflarına katıldı.
Örnekler: Avrupa cephesinde Alman ordusunun belini kıran en önemli gücü oluşturdu. Stalingrad Savaşı gibi destansı direnişlerle savaşın kaderini değiştirdi.

4. Amerika Birleşik Devletleri (ABD):

Küresel Güç: Uzun süre tarafsız kalsa da, Japonya'nın Pearl Harbor'a saldırması üzerine 7 Aralık 1941'de savaşa girdi.
Örnekler: Savaşın sonunda hem Avrupa hem de Pasifik cephesinde belirleyici bir askeri ve ekonomik güç oldu. D-Day (Normandiya Çıkarması) ile Batı Cephesi'ni açtı.

5. Çin:

Unutulan Kahraman: Japonya ile zaten 1937'den beri savaş halindeydi. Müttefikler resmi olarak Japonya'ya savaş ilan ettiğinde, Çin de Müttefikler safında yerini aldı.
Örnekler: Milyonlarca insanını kaybetti ve Japonya'nın Pasifik'teki güçlerinin önemli bir kısmını meşgul etti.

Bu ana güçlerin yanı sıra, Müttefik Devletler saflarında savaşan veya önemli destek sağlayan sayısız başka ülke vardı:
İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) Ülkeleri: Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika ve Hint İmparatorluğu (o dönem İngiliz kontrolünde) önemli askeri ve ekonomik katkılar sağladı.
İşgal Edilmiş Avrupa Ülkeleri: Polonya (ilk kurban), Norveç, Danimarka, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Yunanistan, Yugoslavya gibi ülkeler, işgal altında olmalarına rağmen sürgün hükümetleri ve direniş hareketleriyle savaşı sürdürdüler.
* Diğer Katılımcılar: Brezilya (Avrupa'ya asker gönderdi), Meksika (hava kuvvetleri), birçok Latin Amerika ülkesi (diplomatik veya lojistik destek), Etiyopya (İtalya'ya karşı direniş).

Tarafsız Kalanlar ve İç Savaşların Gölgesinde Kalanlar

Savaşın küresel çapı düşünüldüğünde, bazı ülkelerin tarafsız kalma çabaları da dikkat çekicidir.
Türkiye: Savaşın başından sonuna kadar stratejik bir denge politikası izledi ve çoğunlukla tarafsız kaldı. Ancak savaşın sonlarına doğru, uluslararası baskılar ve kurulacak Birleşmiş Milletler'e üyelik hedefiyle 23 Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan etti. Bu benim için önemli bir örnek, çünkü Türkiye'nin bu dengeleyici rolü, bölgesel ve küresel diplomasinin ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.
İsviçre ve İsveç: Coğrafi konumları ve geleneksel tarafsızlık politikaları sayesinde savaşın dışında kalmayı başardılar, ancak lojistik ve insani yardım konularında önemli roller oynadılar.
* İspanya: General Franco'nun faşist rejimi Almanya'ya sempati duysa da, ülkesi henüz iç savaştan yeni çıktığı için resmen savaşa katılmadı.

Savaşın Görünmeyen Kahramanları: Direniş Hareketleri ve Sömürge Halkları

Devletlerin listesi dışında, savaşın seyrini etkileyen ve zaferde payı olan milyonlarca insanı da unutmamak gerekir.
Direniş Hareketleri: İşgal altındaki Fransa, Polonya, Yugoslavya, İtalya ve Yunanistan gibi ülkelerde faaliyet gösteren direniş hareketleri, sabotajlar, istihbarat toplama ve gerilla savaşlarıyla düşmana önemli zararlar verdi. Örneğin, Polonya Yeraltı Devleti ve Fransız Direnişi, işgalci güçlere karşı mücadelenin sembolleri oldular.
Sömürge ve Manda Bölgeleri Halkları: İngiltere, Fransa ve Hollanda gibi sömürgeci güçlerin kontrolündeki Hindistan, Cezayir, Fas, Senegal ve Endonezya gibi bölgelerden milyonlarca asker ve işçi, Müttefik cephesinde savaştı veya lojistik destek sağladı. Onların katkıları genellikle tarih kitaplarında yeterince yer bulmaz, ancak savaşın küresel boyutunu anlamak için bu gerçeği de göz ardı etmemeliyiz.

Neden Önemli? Bugüne Yansımaları

Peki, tüm bu devletleri bilmek bize bugün ne katıyor? İnanın bana, sandığınızdan çok daha fazlasını. İkinci Dünya Savaşı'nın hangi devletlerle yapıldığını anlamak, sadece bir tarih dersi değildir; bu, günümüzdeki uluslararası ilişkileri, ittifakları ve hatta bölgesel çatışmaları anlamak için bir anahtardır.

Birleşmiş Milletler'in Doğuşu: Savaşın ardından kurulan Birleşmiş Milletler, dünya barışını ve güvenliğini sağlamak amacıyla ülkeleri bir araya getirme çabasının en somut örneğidir. Savaşın yıkımından ders alınarak oluşturulan bu yapı, günümüz küresel diplomasi için temel oluşturur.
İnsan Hakları Bilinci: Savaşın getirdiği zulümler, insan hakları kavramının uluslararası arenada güçlenmesine ve Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi gibi belgelerin ortaya çıkmasına yol açtı.
Jeopolitik Değişimler: Savaş, dünya haritasını baştan aşağı değiştirdi. Sömürgeciliğin sonunu getirdi, ABD ve Sovyetler Birliği gibi iki süper gücün yükselişine zemin hazırladı ve Soğuk Savaş'ın fitilini ateşledi. Bu değişimlerin etkilerini bugün dahi pek çok coğrafyada görüyoruz.

Sonuç Yerine: Hatırlamak ve Öğrenmek

Sevgili dostlar, İkinci Dünya Savaşı'nın aktörlerini incelemek, bize insanlık tarihinin hem en karanlık hem de en dirençli dönemlerinden birini hatırlatır. Bu savaş, sadece devletlerin değil, milyonlarca insanın kaderini etkilemiş, farklı ulusların aynı amaç uğruna birleşebileceğini veya birbirlerine karşı acımasızca savaşabileceğini göstermiştir.

Bir uzman olarak size şunu net bir şekilde söyleyebilirim: Tarihi sadece geçmişte kalmış olaylar yığını olarak görmek büyük bir yanılgıdır. Tarih, bugünü anlamak ve yarını şekillendirmek için bize ışık tutan bir rehberdir. Bu büyük savaşın taraflarını ve onların motivasyonlarını bilmek, günümüz dünyasındaki uluslararası çatışmaların, ittifakların ve hatta bazı popülist söylemlerin kökenlerini daha iyi kavramamızı sağlar. Bu bilgiyle donanarak, gelecekte benzer yıkımların önüne geçmek için üzerimize düşeni daha iyi anlayabiliriz. Unutmayalım ki, barışın kıymetini en iyi bilenler, savaşı yaşamış olanlardır.

Sevgi ve bilgiyle kalın.