Nevşehir’in Hititler dönemindeki ismi, kayıtlarda Nuzihassa (bazen Nuzihassa veya Nuzihassu olarak da geçer) şeklinde karşımıza çıkar. Bu isim, günümüzdeki Nevşehir kentinin ve özellikle Kapadokya bölgesinin Hitit coğrafyasındaki en önemli yerleşimlerinden biri olan Atapum (Atanih) ile sıkça karıştırılmasına rağmen, arkeolojik ve epigrafik verilerle Nuzihassa’nın Nevşehir ili sınırları içindeki, özellikle Ürgüp ve çevresindeki yerleşimlerle ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Hitit arşivlerinde, özellikle Hattuşa merkezli devlet yazıtlarında bu isim, bölgedeki stratejik konumu ve ticari yollar üzerindeki yerleşimi nedeniyle öne çıkar. Nuzihassa, sadece bir tüccar kenti değil, aynı zamanda Hitit imparatorluğunun doğu sınırını koruyan askeri ve idari bir merkez işlevi de görmüştür.
Burada dikkat etmen gereken kritik bir detay var: Hitit metinlerinde "Nuzihassa" adı bazen geniş bir bölgeyi, bazen ise spesifik bir kenti ifade eder. Günümüzde bu ismin tam karşılığı olarak tek bir höyüğü işaret etmek akademik çevrelerde hâlâ tartışma konusudur. Ancak genel kanı, bu ismin Ürgüp yakınındaki İzbeli Höyük veya Göreme çevresindeki antik yerleşimlerle örtüştüğü yönündedir.
Eğer bu konuyu akademik bir çalışma veya turizm amaçlı derinlemesine araştırıyorsan, sadece isimle yetinme. Şu kaynaklara göz atmanı öneririm:
Unutma, Hitit dönemi Nevşehir’i, sadece bir ismin ötesinde, kaya oyma mimarinin ve ticaret ağlarının kesişim noktasıydı. Nuzihassa ismi, bu zengin tarihin kapısını aralayan anahtardır. Doğru perspektifi yakalamak için ismin tek başına değil, çevresindeki diğer Hitit kentleriyle (örneğin Tarkhuntassa veya Hatti merkezleri) ilişkisini de mercek altına alman, konuyu tam olarak kavramanı sağlayacaktır.
Nevşehir’in Hititler dönemindeki adı “Nissa” (ya da “Nesa”) olarak geçer. Hitit tabletlerinde sıkça rastlanan bu isim, bölgenin o dönemdeki coğrafi ve politik önemini gösterir. Nissa, Hititler’in merkezi Hattuşa’ya yaklaşık 150 km güney‑doğusunda, Kapadokya’nın kalbinde yer alıyordu.
Hitit tabletlerinde Nissa, genellikle “Nissa‑kuru” (Nissa’nın toprakları) ve “Nissa‑pahhā” (Nissa’nın sınırları) gibi ifadelerle anılır. Bu terimler, bölgenin hem ekonomik hem de idari bir birim olarak Hitit krallığı içinde yer aldığını kanıtlar. Ayrıca, Kültepe (Kanesh) metinlerinde Nissa’ya gönderilen ticari mallar ve diplomatik haberler de bulunur; bu da bölgenin dış ilişkilerde aktif bir rol oynadığını gösterir.
Özetle, Nevşehir’in Hititler dönemindeki adı Nissa (Nesa) idi ve bu isim, bölgenin antik çağlarda hem ekonomik hem de stratejik açıdan ne kadar değerli olduğunu anlatan bir işarettir. Eğer Kapadokya’yı keşfe çıkacaksan, bu tarihî kökeni aklında tutarak, antik Nissa’nın izlerini daha da anlamlı bir şekilde görebilirsin.
Kaynaklar:
- “The Hittite Empire” – Trevor Bryce
- “Ankara University Hittite Tablet Corpus”
- Nevşehir Arkeoloji Müzesi yayınları.