Günümüzde dünyada tam donanımlı, operasyonel uçak gemisine sahip ülkelerin sayısı görece azdır; ancak bir de "karma tip" veya sınırlı kapasiteli gemilere sahip ülkeleri hesaba katmak gerekir. Asıl odak, F-35B gibi dikey iniş-kalkış (STOVL) yapabilen ya da katapult destekli uçak taşıyabilen tam donanımlı uçak gemisi operatörleridir.
Bu ülkeler, kendi deniz kuvvetlerinin omurgasını oluşturan, global projeksiyon yeteneğine sahip devasa platformlara sahiptir:
Burada kritik fark, STOVL (Kısa Pistli Kalkış ve Dikey İniş) ile CATOBAR (Katapult Destekli Kalkış ve Bağlantılı İniş) arasındaki teknolojik uçurumdur.
Pratik bir örnek olarak: StoVL gemileri (Britanya, İtalya, ABD), daha küçük bir güverte alanı ve daha fazla uçak sayısını desteklerken, CATOBAR gemileri (ABD, Çin, Fransa, Hindistan) daha ağır, daha çok yakıt ve silah taşıyabilen uçaklar (F/A-18, Rafale, J-15) kullanabilir. Bu, menzil ve taşıma kapasitesi açısından belirleyicidir.
Eğer "uçak gemisi" tanımına amfibi hücum gemilerini de dahil ederseniz, Japonya (Izumo ve Hizuma sınıfları, F-35B için modifiye ediliyor), Güney Kore ve Türkiye (TCG Anadolu - 2023'te teslim edildi) gibi ülkeler de bu listeye eklenir. Ancak TCG Anadolu ve Izumo sınıfları, tam donanımlı bir uçak gemisi yerine, helikopter ve STVLO jetleri ağırlıklı amfibi-hava gemisi sınıfındadır. Bu ayrım, stratejik kapasite hesaplamalarında çok önemlidir.
Dostum, konuya hemen girelim. Uçak gemisi (carrier) meselesi sadece bir askeri harita detayı değil, küresel güç dengelerinin ve stratejik derinliğin en somut göstergesi. Ben finans ve yatırım dünyasında yıllardır büyük kapasiteli dev şirketlerin ve devletlerin bilançolarına, risk profillerine bakıyorum; askeri kapasite de aslında bir "stratejik rezerv" ve "güç projeksiyonu" enstrümanıdır. Piyasada likidite ne kadar önemliyse, denizlerde de uçak gemisi o kadar kritiktir.
Şu an dünyada 11 adet aktif uçak gemisi bulunuyor ve bunların neredeyse tamamı ABD'nin cebinde. Evet, yanlış okumadın; ABD tek başına 11 adet Nimitz ve Gerald R. Ford sınıfı devasa gemiye sahip. Bu, diğer tüm ülkelerin toplamından kat kat fazla. ABD için bu, sadece bir savunma hattı değil, dünyadaki herhangi bir noktaya 72 saat içinde havadan üstünlük sağlama kapasitesidir. Yatırımcı gözüyle bakınca, bu devasa bir operasyonel maliyet ve risk yönetimi gerektirir, ama aynı zamanda rakipleri caydırmanın en pahalı ve en etkili yoludur.
ABD'nin dışında tablo biraz daha farklı ve sınırlı:
Neden bu kadar önemli?
Bir uçak gemisi, bir ülkenin kara sınırları olmadan bile deniz yoluyla gücünü projekte edebilme yeteneğidir. Finansal terimle söylersek, bu ülkeler "global likidite"ye sahipler; istedikleri yere, istedikleri zaman sermayelerini (askeri gücünü) yerleştirebiliyorlar. Diğer ülkeler ise daha çok bölgesel veya kıyı savunmasına odaklı.
Sonuç olarak, eğer bir ülkenin küresel arenada söz sahibi olup olmadığını, denizlerdeki varlığıyla ölçmek istiyorsan, uçak gemisi sayısı ve kalitesi en net gösterge. ABD hala bu alanda tartışmasız lider, ancak Çin'in yükselişi ve Hint-İngiltere-Fransa ekseni, denizlerdeki rekabetin giderek daha pahalı ve karmaşık hale geldiğini gösteriyor. Bu da büyük devletlerin bütçelerinde savunma harcamalarının neden sürekli arttığının en somut kanıtı.