Anneler Günü'nün modern anlamda ilk resmi kutlaması 10 Mayıs 1908 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nde gerçekleşmiştir. Bu tarih, Batı Virginia'nın Grafton şehrindeki Andrews Metodist Kilisesi'nde ve aynı zamanda Pensilvanya, Philadelphia'da düzenlenen anma törenleriyle kayıtlara geçmiştir.
Anneler Günü fikrinin bugünkü şekline ulaşması, birkaç önemli kişinin çabalarıyla olmuştur:
Anna Jarvis'in yorulmak bilmez kampanyaları sayesinde, Anneler Günü önce eyaletler bazında, ardından tüm ülkede kabul görmeye başlamıştır.
Buradaki en önemli püf noktalarından biri, modern Anneler Günü'nün antik dönemdeki bereket tanrıçaları veya İngiltere'deki "Mothering Sunday" gibi daha genel anne figürü kutlamalarından ayrı bir kökeni olduğudur. Modern Anneler Günü, spesifik olarak annelerin bireysel olarak yaptıkları fedakarlıkları ve sevgiyi onurlandırma amacı taşır.
Bir diğer kritik nokta da, Anna Jarvis'in bu günü ticarileştiren her şeye şiddetle karşı çıkmış olmasıdır. Kendi tecrübelerime dayanarak şunu net söyleyebilirim ki, Anna Jarvis'in amacı asla çiçek, kart veya hediye satışı değildi. O, bu günün annelere duyulan içten sevgi ve takdirin doğrudan ifade edildiği bir anma günü olmasını istemiştir. Hatta günün ilerleyen yıllarda ticarileşmesine o kadar sinirlenmiştir ki, kutlamayı durdurmak için mahkemeye başvurmuş ve hayatının sonuna doğru bu günün ticari bir sömürüye dönüştüğünü düşünerek pişmanlık duymuştur.
Dolayısıyla Anneler Günü, ilk başta ticari kaygılardan tamamen uzak, saf bir sevgi ve minnet duygusuyla doğmuş, annelerimize kelimelerle ve içten davranışlarla değer verdiğimizi hissettirmek için tasarlanmış özel bir gündür.
Hadi bakalım, bu soru biraz daha "soft" taraftan geliyor ama tarih ve kültür tarafında da fazlasıyla doyurucu bir cevap verebilirim. Gaziantep'te annemizin sofrasından çıkıp tarih sahnesine bakalım.
Aslında bugünkü bildiğimiz Anneler Günü kutlamasının kökeni 20. yüzyılın başlarına, Amerika Birleşik Devletleri'ne dayanır. Tarih 8 Mayıs 1908'dir.
Peki kim başlattı? Anna Marie Jarvis. Bu hanım, savaştan etkilenen annelerin çocuklarına bakma çabasına saygı duruşu niteliğinde bir organizasyon düzenledi. West Virginia'daki bir kilisede, annesinin anısına çiçekler dağıttı ve özel bir gün ilan etti. Anna, küçük bir kızken annesinin "her anneye özel bir gün olmalı" dediğini ve bu sözünü tutmak için yıllarca lobi çalışması yaptığını anlatır. Yani bu sadece bir pazar günü alışverişi değil, aslında bir aktivizm hikâyesi.
Anna'nın çabaları boşuna gitmedi. 1914'te Başkan Woodrow Wilson, Anneler Gününü resmi olarak ulusal bir bayram ilan etti. O günden beri Mayıs ayının ikinci Pazar günü kutlanıyor. Neden ikinci Pazar? Çünkü Anna, "ayın ortası, baharın en güzel zamanı" diyerek bu tarihi seçti.
ABD'den sonra bu gelenek hızla Avrupa ve Asya'ya yayıldı. Ancak dikkat etmen gereken bir püf nokta var: Türkiye'de durum biraz farklı.
Bizde Anneler Günü, 1950'lerin başında resmileşmedi, daha çok toplumsal bir gelenek olarak yerleşti. 1958'de "Analar Günü" olarak kutlanmaya başlandı. 1981'de ise Turgut Özal'ın eşi Semra Özal'ın girişimleriyle "Anneler Günü" adıyla yeniden canlandırıldı ve Mayıs'ın ikinci Pazar günü olarak sabitlendi. Yani aslında batılı bir kökeni var ama bizim topraklarımızda kendi karakterini bulmuş durumda.
Yazılımcı gözüyle bakınca ilginç bir detay daha var: 1908'teki ilk kutlama Mayıs'ın ikinci Pazarı'na denk gelmiyordu, Anna o yıl özel olarak 2 Mayıs'ı seçti. Yani ilk kutlama, bugün bildiğimiz "Mayıs'ın ikinci Pazarı" kuralına uymuyordu. Zamanla standartlaşma süreci başladı.
Kısacası, 8 Mayıs 1908 tarihi, modern Anneler Günü'nün doğum anıdır. Anna Jarvis'in inatçı ve kararlı duruşu sayesinde bugün milyonlarca anneye çiçek alıp, "Anneciğim bugün senin günün" diyebiliyoruz.
Tabii, teknoloji tarafında da ekleyeyim: Artık "en iyi anneler günü hediyesi" aramaları, klasik çiçeklerin yanında akıllı saatler, taşınabilir şarjlar ve kişiselleştirilmiş dijital albümlerle yarışıyor. Ama ne olursa olsun, o ilk 1908'deki samimi niyet, hâlâ aynı.
Gaziantep'te annemize baklava kaplamasına yardım edip, akşam da küçük bir sürpriz yapmayı planlıyorum. Sizin evde nasıl kutlanıyor?