Osman Gazi’nin silahlı eylemleri, klasik anlamda büyük imparatorluk çarpışmalarından çok daha farklı bir yapıya sahiptir; bunlar, Beylikler Dönemi’nin klasik sınır çatışmaları ve Rumeli’ye geçişin ön hazırlıklarıdır. Tarihi kayıtlarda onun adıyla anılan tek büyük muharebe Bapheus Savaşı’dır, ancak bu savaşın kendisi mi yoksa oğulları mı yönettiği akademik tartışma konusudur. Asıl önemli olan, bu dönemin savaştan çok stratejik hamleler ve muhasaralar üzerine kurulmasıdır.
Osmanlı tarihinin en kritik anlarından biri olan bu çatışma, Osman Gazi’nin komutasıyla veya onun doğrudan etkisiyle gerçekleşmiştir. Rumeli’ye ilk ayak basışının ardından, Bizans’tan gelen bir donanma ile Karadeniz kıyısındaki Bapheus (Gölyaka) yakınlarında karşı karşıya gelinmiştir. Bu zafer, Osmanlı Beyliği’nin sadece Anadolu’daki bir sınır toplanması olarak kalmayıp, Rumeli’de kalıcı bir güç olduğunu tüm bölgeye ilan etmesidir. Bu savaş, Osman Gazi’nin askeri dehasının ilk büyük tezahürüdür.
Osman Gazi’nin hayatının büyük kısmı, Bizans sınırındaki küçük ama sürekli çatışmalarla geçmiştir. Bu dönemdeki savaşlar, modern ordu düzeninden ziyade "Gazi" geleneğine dayalıydı. Yani amaç, büyük ordularla yok etmek değil, kaleleri almak, vergi toplamak ve toprakları genişletmekti. Önemli bazı hamleler şunlardır:
Buradaki en büyük yanılgı, Osman Gazi’yi bir "savaşçı kral" gibi hayal etmektir. O, diplomasi ve savaş dengesini ustaca kullanan bir devlet adamıydı. Örneğin, Bizans imparatorlarını sürekli olarak vergi ödemeye zorlayan veya onlarla evlilik ittifakları (Sultan Alaeddin Keykubad’ın kızı veya Bizans prensesiyle) kuran bir figürdür.
Pratik bir örnek olarak; Osman Gazi’nin "savaşları" aslında lojistik ve istihbarat zaferleridir. Bizans’ın zayıf noktalarını (yorgun garnizonlar, iç karışıklıklar) tespit edip, küçük ama disiplinli bir kuvvetle ani baskınlar yapması, onun gerçek askeri mirasıdır. Bapheus’tan sonraki dönemlerde, oğlu Orhan Gazi ile birlikte gerçekleştirdiği Yeşilhisar (Bursa) kuşatması ise bu stratejinin zirvesidir; ancak bu süreçte Osman Gazi’nin yaşlılığı nedeniyle doğrudan cephede yer almadığı, daha çok stratejik danışman rolünde olduğu bilinmektedir. Yani asıl "savaş", zihinsel ve stratejik bir operasyon olarak değerlendirilmelidir.
Osman Gazi’nin askeri kariyerini incelerken, sadece "savaş listesi"ne bakmak yerine, onun stratejik zekasını ve küçük bir beylikten imparatorluğa giden yolun temel taşlarını anlamak gerekir. 42 yaşında, detaylara takıntılı bir spor adamı olarak baktığımda, Osman Gazi’nin her hamlesinin çok yüksek verimlilikle tasarlanmış bir "maç planı" gibi olduğunu görürüm. Rakibi iyi analiz et, boşlukları bul, o boşluğa hızlı ve sert bir vuruş yap. Osman Gazi tam olarak bunu yaptı.
İlk büyük hamlesi Bilecik Savaşı’dır. Bizans’ın güçlü komutanı Kavala Despotu (veya kaynaklara göre farklı isimlerle geçen yerel beyler) ile girilen bu mücadele, Osman Beyliği’nin ilk ciddi toprak kazanımıdır. Bu savaş, Osman Gazi’nin sadece kılıç dehlizinde değil, siyasi dengeleri de okuyabildiğini gösterir. Kritik nokta: Osman, Bizans’ın iç çekişmelerini ve yerel valilerin zayıf noktalarını haritalamış gibidir.
İkinci ve en belirleyici aşama Kütahya Savaşı’dır (1302 civarı). Bu süreçte Ertuğrul Gazi’nin ölümü sonrası tahta geçen Osman, Rumeli’ye geçiş hazırlığı yaparken Anadolu’daki gücünü pekiştirmeye çalışır. Kütahya’da Bizans kuvvetleriyle yapılan muharebe, Osmanlı ordusunun disiplinini ve Cipri (çevre halk) destekli yapısını test etmiştir. Burada dikkat çeken, Osman Gazi’nin sadece asker değil, aynı zamanda bir liderlik figürü olarak aldığı riskleridir.
En kritik ve dönüm noktası olan olay ise 1316’daki Bizans İmparatoru Andronikos II Palaiologos ile yapılan barış antlaşması öncesindeki gerilim dönemidir. Osman Gazi, bu süreçte Ankara ve Söğüt çevresindeki Bizans kalelerini baskı altına alarak, fiili kontrolü eline geçirmiştir. Bu "savaşlar" her zaman büyük ordu çarpışması değildi; çoğu zaman kuşatma, kuşatma altındaki psikolojik baskı ve diplomatik zorbalık içeren hibrit bir stratejiydi.
Bir spor analisti gözüyle bakarsan; Osman Gazi, İzmit Boğazı geçişini (1330'larda oğlu Orhan’la birlikte planlanan ama Osman döneminde temeli atılan) muazzam bir "offside tuzağı" gibi kurguladı. Bizans’ın dikkati Anadolu’da iken, Rumeli’ye geçiş hazırlığı yaparak rakibin savunma hattını ikiye bölmeyi hedefledi.
Özetle Osman Gazi’nin katıldığı savaşlar; Bilecik, Kütahya, Söğüt ve Ankara çevresindeki Bizans garnizonlarıyla yapılan gerilla tarzı, hızlı ve odaklı muharebelerdir. O, büyük toplu savaşlardan çok, stratejik derinliği ve rakibin zayıf halkalarını vuran bir taktisyendi. Bu yaklaşım, Osmanlı Devleti’nin sonraki 600 yılını şekillendiren askeri doktrinin ilk cümlesidir.