Question

1. Dünya Savaşında hangi antlaşmalar imzalanmıştır ?

Answer 1

1. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle imzalanan antlaşmalar, tek bir "barış belgesi" değil, Versailles Sistemi olarak adlandırılan, birbirini tamamlayan bir dizi antlaşmadan oluşur. Bu süreçte İtilaf Devletleri ile İttifak Devletleri arasındaki tüm ilişkileri yeniden düzenleyen ve haritaları değiştiren kritik belgeler şunlardır:

1. Ateşkes Anlaşmaları

Savaşın fiilen durması için imzalanan ilk adımlar Ateşkes Antlaşmalarıdır.
Armistice of Compiègne (11 Kasım 1918): Almanya ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır. Savaşın resmen bittiği, ancak barışın henüz yapılmadığı tarihtir.
Armistice of Mudros (30 Ekim 1918): Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır. Osmanlı'nın savaş dışı kalmasını sağlayan en önemli belgedir.

2. Ana Barış Antlaşmaları

Asıl barışın tesis edildiği, sınırların çizildiği ve savaş tazminatlarının belirlendiği dört temel antlaşma vardır:

• Versailles Antlaşması (28 Haziran 1919 - Almanya):
  Sistemin en merkezi parçasıdır. Almanya'nın sınırları daraltılmış, Kolonyalı silahlı kuvvetleri ciddi şekilde kısıtlanmış ve büyük miktarda savaş tazminatı ödemeye mahkum edilmiştir. Ayrıca, İstanbul Sözleşmesi (Osmanlı-Almanya ittifakı) ve Mondros Duraksakı ile bağlantılı olarak Osmanlı topraklarından Almanların çekilmesi de bu süreçte ele alınmıştır.

• Saint-Germain Antlaşması (10 Eylül 1919 - Avusturya):
  Çöküşe uğrayan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun kalıntıları olan Avusturya ile imzalanmıştır. Avusturya'nın Almanya ile birleşmesi (Anschluss) yasaklanmış ve Macaristan'la sınırlandırılmıştır.

• Trianon Antlaşması (4 Haziran 1920 - Macaristan):
  Uzman notu: Bu antlaşma, özellikle Türk ve Macar okuyucular için tarihsel açıdan çok daha derin izler taşır. Macaristan, topraklarının yaklaşık %72'sini kaybetmiştir. Tıka-Hegyeshalom sınır hattı ve Tisza Nehri sınırındaki değişiklikler bu antlaşmayla sabitlenmiştir.

• Neuilly Antlaşması (27 Kasım 1919 - Bulgaristan):
  Bulgaristan'ın Trakya ve Adanacılık gibi toprak kayıplarını ve savaş tazminatlarını düzenlemiştir.

3. Osmanlı İmparatorluğu'na Özel: Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)

Bu antlaşma, Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır. Ancak Türkiye Cumhuriyeti tarihi açısından kritik bir püf noktası şu ki: Sevr Antlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilmemiş, dolayısıyla hukuken geçersiz sayılmıştır. Bu durum, Kurtuluş Savaşı'nın hukuki gerekçesini oluşturmuş ve yerini Lozan Antlaşması'na (1923) bırakmıştır.

Özet ve Pratik Çözüm

Sınavlarda veya akademik çalışmalarda "1. Dünya Savaşı Antlaşmaları" derken genellikle Versailles, Saint-Germain, Trianon ve Neuilly dörtlüsünü kastedilir. Ancak tam bir tablo çizmek istiyorsan, sürecin Armistice (Ateşkes) ile başladığını, Sevr ile Osmanlı'nın paylaşıldığını ve nihai barışın ise çoğu devlet için bu dört ana antlaşmayla, Türkiye için ise Lozan ile taçlandığını aklında tutmalısın.

Bu antlaşmalar, sadece sınırları değil, ulusal kimlikleri ve 20. yüzyılın jeopolitik dengelerini de şekillendirdiği için, her birinin hangi devlete yönelik olduğunu ve temel koşullarını ayırt etmek konuyu derinlemesine kavramanı sağlar.