Fotoğraf çekerken veya bir tasarım yaparken en çok kafamı karıştıran konu buydu, zira 'eser' tanımı bazen çok ince çizgide kalabiliyor. Hukuki süreçleri ve koruma sürelerini netleştirmek için buradayım.
Telif hakkı, bir orijinal eser yaratan kişiye, o eserin kullanımı, çoğaltılması, dağıtılması ve kamuya sunulması üzerinde verilen münhasır haklardır. Eser “orijinal” demek, başkasının eserini kopyalamadan, kendi yaratıcı çabanızla ortaya konmuş olması demektir. Türkiye’de telif hakkı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir.
Not: Eserin “sanatsal” olması zorunlu değildir; fotoğraf, grafik tasarım, yazı, müzik, film, mimari proje gibi pek çok yaratıcı faaliyet telif hakkı kapsamına girer.
Eserin Oluşturulması Anında
- Kanun, telif hakkının kayıt, başvuru ya da bildirim gibi bir formaliteye bağlı olmadığını, eserin yaratıldığı anda doğduğunu belirtir.
- Örneğin, bir tarihi caminin fotoğrafını çektiniz ve bu fotoğrafı bir bilgisayar dosyası olarak kaydettiniz; dosyanın kaydedildiği an telif hakkı sizin olur.
Manevi Haklar
- Eserin sahibi, manevi haklara (eser üzerindeki atıf hakkı, bütünlüğünün korunması) da sahiptir ve bu haklar da eserin yaratıldığı anda doğar, devredilemez.
Ekonomik Haklar
- Eserinizi ticari olarak kullanma, lisans verme, satma gibi ekonomik haklar da aynı anda geçerlidir. Bu hakları başkasına devredebilir, lisanslayabilirsiniz.
| Eser Tipi | Koruma Süresi |
|-----------|---------------|
| Bütün eserler (edebi, müzik, fotoğraf vb.) | Yazarın ölümünden 70 yıl |
| Anonim/kollektif eserler | Yayınlandığı yıldan 70 yıl |
| Görsel sanat eserleri (resim, heykel, fotoğraf) | Yaratıcının ölümünden 70 yıl |
| Yazılım ve veritabanı gibi bilgisayar programları | Yayınlandığı yıldan 70 yıl |
Uyarı: Koruma süresi dolduğunda eser kamusal alana girer, herkes tarafından serbestçe kullanılabilir.
Telif hakkı, eser yaratıldığı anda doğar ve kayıt zorunluluğu yoktur; ancak yaratıcı sürecinizi belgelemek, ileride doğabilecek anlaşmazlıklarda sizi korur. Fotoğraf çekerken ya da bir tasarım yaparken, eserinizi kendi adınıza kaydedip, gerektiğinde lisans veya kullanım izni almayı unutmamalısınız. Böylece hem kendi emeğinizi korur, hem de başkalarının haklarına saygı göstermiş olursunuz.