Question

Devletimizin ilk başbakanı kim olmuştur ?

Answer 1

Devletimizin ilk başbakanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve ulusal mücadelenin lideri Mustafa Kemal Atatürk olmuştur. Bu sorunun cevabı, devletin kuruluş evresindeki yönetim yapısının gelişimiyle yakından ilişkilidir ve burada kilit noktaları açıklayayım sana.

Yönetim Yapısının Evrimi ve İlk Başbakanlık

Aslında, "başbakan" unvanı ve pozisyonu Cumhuriyet'in ilanından sonra netleşmiş olsa da, bu makamın işlevini gören ilk kişi Mustafa Kemal Paşa'dır.

1. TBMM Hükümeti Dönemi (23 Nisan 1920 - 29 Ekim 1923):
   Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla birlikte, olağanüstü yetkilere sahip bir hükümet kuruldu. Bu dönemde yürütme yetkisi, Meclis'in kendi içinden seçtiği İcra Vekilleri Heyeti tarafından kullanılıyordu.
   Bu heyetin başkanı ise "İcra Vekilleri Heyeti Reisi" olarak adlandırılıyordu. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 2 Mayıs 1920 tarihli oturumunda yapılan seçimle, bu göreve Mustafa Kemal Paşa getirildi.
   İşte tam da bu nokta çok önemli:* Fiili olarak, bu makam, bugünkü başbakanlık makamının tüm yetki ve sorumluluklarını taşıyordu. Yani, ulusal mücadeleyi yöneten, devleti kuran ve fiili olarak ilk hükümetin başı olan kişi oydu. Türkiye devletinin ilk hükümet başkanı diyebiliriz kendisine.

2. Cumhuriyet'in İlanı ve Resmi Başbakanlık (29 Ekim 1923 Sonrası):
   Cumhuriyet'in 29 Ekim 1923'te ilanıyla birlikte, anayasal yapı değişti ve "başbakan"lık makamı resmiyet kazandı.
   Cumhuriyet'in ilanının hemen ardından, Mustafa Kemal Atatürk önce Cumhurbaşkanı seçildi.
   Sonraki gün, yani 30 Ekim 1923'te, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı olarak Mustafa Kemal Atatürk atandı. Ancak kendisi Cumhurbaşkanlığı görevini üstlendiği için, bu görevi çok kısa bir süre sonra devretti.
   Aynı gün içinde veya ertesi gün, ilk hükümeti kurmak üzere İsmet İnönü görevlendirildi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk fiili hükümetini kuran başbakan oldu.

Uzmanlık Püf Noktası

Buradaki püf nokta, sorunun "ilk başbakan"ı sormasıdır. Eğer sadece unvanın kağıt üzerindeki ilk sahibini kastediyorsak, Cumhuriyet ilanından sonra çok kısa bir süreliğine Mustafa Kemal Atatürk olmuştur. Ancak asıl önemli olan, bu devletin ilk hükümet başkanlığı görevini üstlenen, hükümetin başında fiilen bulunan ve ülkeyi yöneten kişiyi anlamaktır. Bu bağlamda, TBMM Hükümeti dönemindeki İcra Vekilleri Heyeti Reisi göreviyle birlikte, devletimizin ilk başbakanı Mustafa Kemal Atatürk'tür diyebiliriz. İsmet İnönü ise, Cumhurbaşkanlığı'ndan ayrı bir başbakanlık makamını dolduran ilk kişi olarak tarihe geçmiştir, bu da sıkça karıştırılan bir detaydır.

Yani, özünde, hem Milli Mücadele döneminin hem de kurulan yeni cumhuriyetin ilk başbakanlık görevini üstlenen kişi, devletimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'tür.