Question

İleus nedir ?

Answer 1

İleus, aslında bağırsak hareketlerinin, yani peristalsizmin durması ya da bağırsak lümeninin fiziksel bir engelle tıkanması sonucu bağırsak içeriğinin ileriye doğru akışının bozulması durumuna verdiğimiz genel isim. Bu, acil bir durum olabilir ve ciddi sonuçlara yol açabilir. Temelde iki ana tipi var:

1. Mekanik İleus (Obstrüktif İleus)

Bu tipte, bağırsak içinde fiziksel bir engel oluşur ve bağırsak içeriğinin geçişini tamamen ya da kısmen durdurur. Bunu bir borunun tıkanması gibi düşünebilirsin.

• En Sık Nedenleri:
  Yapışıklıklar (Adezyonlar): Daha önce geçirdiğin karın ameliyatları sonrası bağırsaklar arasında oluşan bantlar, ileusun en yaygın sebebidir. Bu bantlar bağırsağı bükebilir veya sıkıştırabilir.
  Tümörler: Bağırsak içinde büyüyen kitleler lümeni daraltabilir.
  Fıtıklar: Özellikle boğulmuş (inkarere) fıtıklar, bağırsakların fıtık kesesi içinde sıkışmasına yol açar.
  Volvulus: Bağırsak segmentinin kendi etrafında dönmesi ve kan akımını da kesmesi.
  İntussusepsiyon: Bir bağırsak segmentinin diğerinin içine doğru teleskop gibi girmesi (özellikle çocuklarda).
  Yabancı cisimler, safra taşları (nadiren): Lümeni tıkayabilirler.

• Belirtileri: Genellikle kramp tarzı, şiddetli karın ağrısı, karın şişkinliği, bulantı ve kusma (tıkanıklık ne kadar yukardaysa o kadar erken ve safralı, aşağıdaysa daha geç ve bazen fekaloid karakterli), gaz ve dışkı çıkaramama (absolute constipation). Dinleme muayenesinde bağırsak sesleri başlangıçta metalik tınılı ve artmış olabilir, daha sonra azalır.

2. Paralitik/Adinamik İleus (Non-obstrüktif İleus)

Bu durumda bağırsakta fiziksel bir tıkanıklık yoktur. Sorun, bağırsak kaslarının kasılma yeteneğini kaybetmesi, yani peristaltik hareketlerin durmasıdır. Bağırsaklar "felç" olmuştur diyebiliriz.

• En Sık Nedenleri:
  Ameliyat Sonrası Durum (Post-op İleus): Karın içi cerrahiler sonrası bağırsakların geçici olarak yavaşlaması veya durması oldukça yaygındır ve genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir.
  Elektrolit Dengesizlikleri: Özellikle hipokalemi (potasyum düşüklüğü) bağırsak kaslarının fonksiyonunu ciddi şekilde etkiler.
  İlaçlar: Opioidler gibi bazı ilaçlar bağırsak hareketlerini yavaşlatır.
  Enfeksiyonlar/İltihaplanmalar: Peritonit (karın zarı iltihabı), pankreatit gibi durumlar.
  * Spinal kord yaralanmaları veya bazı nörolojik durumlar.

• Belirtileri: Mekanik ileusa göre ağrı daha künt ve yaygındır, şişkinlik ve bulantı-kusma yine olur. Ancak en belirgin fark, bağırsak seslerinin çok azalmış veya hiç olmamasıdır.

Teşhis ve Tedaviye Yaklaşım

Şüpheleniyorsan, acil olarak hekime başvurmalısın. Teşhis genelde fizik muayene, karın grafisi ve bilgisayarlı tomografi (BT) ile konulur. BT, tıkanıklığın yerini, derecesini ve nedenini belirlemede altın standarttır.

• Mekanik ileusta çoğunlukla cerrahi müdahale (tıkanıklığı açmak, tıkanan bağırsak kısmını çıkarmak) gerekir.
• Paralitik ileusta ise genellikle cerrahi dışı tedaviler (nazogastrik sonda ile bağırsakları boşaltmak, damardan sıvı ve elektrolit vermek, altta yatan nedeni tedavi etmek) yeterli olur.

Kendi tecrübelerimden yola çıkarak şunu söyleyebilirim: Bir hasta karın ağrısı ve şişkinlikle geldiğinde, ilk yaptığımız şeylerden biri bağırsak seslerini dinlemektir. Eğer sesler cılız veya yoksa ve hasta gaz-gaita çıkaramıyorsa, genellikle paralitik ileus düşünürüz. Ama hasta kıvranarak geliyor, ağrıları kramp şeklinde ve bağırsak sesleri inanılmaz yüksek, çalkantılı, hatta metalik tınılı geliyorsa, o zaman alarm zilleri çalar ve hemen mekanik bir tıkanıklık ihtimalini araştırırız. Bu ayrım, tedavi yaklaşımını baştan sona değiştirir. İşte bu yüzden semptomları ve muayene bulgularını iyi anlamak hayati önem taşır.