"Türk" adının ilk yazılı kaynağı, Mançurya'daki Moğolistan sınırlarındaki Oin (Ön) Bölgesi'nde bulunan, M.S. 5. yüzyıl sonuna veya 6. yüzyıl başına tarihlenen "Türk Yazıtları" (Göktürk Kitabeleri) değildir; bu çok sık yapılan bir hatadır. Asıl ve tartışmasız ilk kanıt, Çin kaynaklarıdır.
"Türk" adının bilinen en eski ve kesin kaynağı, M.S. 552 yılını işaret eder. Çin'in resmi tarih kayıtlarından Zhou Shu (Zhou Hanedanı Tarihi) ve daha detaylı olarak Wei Shu (Wei Hanedanı Tarihi)'nde, Göktürk Kağanlığı'nın kurucusu Bumin Kağan'ın Çin İmparatorluğu'na elçi gönderdiği ve kendisini "Türk" olarak tanıttığı yer alır. Bu dönemde Çinliler, Orta Asya'daki bu yeni güç için önce "Tu-chu" (Türk) ifadesini kullanmışlardır.
Ancak arkeolojik açıdan bakıldığında, adın materyal kültürde ilk geçtiği yer ise Altay Dağları'ndaki Taşyazılar ve özellikle Bilge Kağan Yazıtı ile Kül Tigin Yazıtı'dır. Bu yazıtlar M.S. 732-735 yıllarına aittir ve "Türk" adını oğul, soy ve devlet kimliği olarak açıkça kullanır.
Burada uzmanlık gerektiren kritik bir detay var: Çin kaynaklarındaki "Tu-chu" yazımı, bazen "Türk" ile "Tük" (veya "Tuk") kelimeleri arasında karışıklığa yol açar. Ancak dilbilimsel analizler ve yazıtlardaki kullanım biçimi, bu adın Göktürkler tarafından bilinçli olarak bir etnik kimlik ve devlet ünvanı olarak benimsendiğini gösterir. Yani "Türk" kelimesi, sadece bir kabile adı olmaktan çıkıp, bir medeniyet ve dil ailesinin temsilcisi haline gelmiştir.
Eğer bu konuyu akademik bir çalışmada veya tartışmada kullanacaksan, sadece "Çin kaynakları" demek yerine şu üç katmanlı yapıyı kullanmanı öneririm:
Bu ayrımı yapmak, "Nerede rastlanmıştır?" sorusuna hem tarihsel hem de arkeolojik açıdan tam ve doyurucu bir yanıt verir. Unutma, "ilk rastlanma" ifadesi, yazılı kültürün varlığıyla sınırlıdır; sözlü gelenekte bu adın binlerce yıl öncesine dayandığına dair folklorik izler olsa da, kanıtlanabilir ilk nokta 5. yüzyıl Çin kayıtlarıdır.