menu search
  • Kaydol
brightness_auto

Hoş geldiniz! TÜRKLER SORUYOR PLATFORMU'na katılmak ister misiniz? Hemen kayıt olun veya giriş yapın.

more_vert
BM'de VETO hakkına sahip devletler hangileridir ?
thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

3 Cevap

more_vert
 
done_all
En İyi Cevap

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki (BMGK) veto hakkı, uluslararası hukukun en tartışmalı ve stratejik açıdan en kritik mekanizmalarından biridir. Bu hakka sadece 5 kalıcı üye sahiptir: ABD, Rusya, Çin, Fransa ve Birleşik Krallık. Bu devletler, "Daimi Üyeler" (P5) olarak anılır ve BM tüzüğünün 27. maddesi gereğince, herhangi bir kararın kabul edilmesi için kendi oylarının "hayır" oyu vermemesi şarttır. Yani, diğer 10 geçici üyenin tamamı "evet" dese bile, bu beş ülkeden herhangi birinin "hayır" demesi kararı anında durdurur.

Neden Sadece Bu Beş Ülkede?

Bu yapı, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından savaşan müttefik güçlerin (ABD, SSCB, Britanya, Fransa ve Çin) küresel barışı korumak adına aldığı bir taahhüdü yansıtır. Tüzük taslağı sırasında, bu ülkelerin "temsilcileri" olarak belirlenmeleri, o dönemin jeopolitik dengelerinin bugünkü kurumsal yapısını belirlemesi anlamına gelir. Rusya, SSCB'nin devamı olarak bu hakkı devralmıştır.

Püf Noktaları ve Stratejik Kullanım

Veto hakkı sadece "hayır" demek için değildir; pratikte oy vermemek (abstain) ile veto arasındaki fark kritiktir. Eğer bir daimi üye oy vermezse, karar geçerli sayılabilir. Ancak "hayır" oyu (veto), kararı kesin olarak engeller.

  • Koalisyondan Çıkma ve Sessizlik: Tarihte birçok durumda, daimi üyeler açıkça veto kullanmak yerine, oylamadan çekilerek veya oy vererek (abstain) siyasi baskıyı dağıtmaya çalışmıştır. Örneğin, bazı insani krizlerde Batılı ülkeler, Rusya'nın veto hakkını engellemek adına diplomatik lobi yaparak Rusya'yı oy vermekten kaçınmaya ikna etmeye çalışmıştır.
  • Karşılıklı Veto Tehdidi: P5 ülkeleri arasında doğrudan çatışma olmasa bile, bir ülkenin vetosu, diğerlerinin gelecekteki kendi vetolarını tetikleyebileceği tehdidiyle dengelenir. Bu, "mütekabiliyet" ilkesine dayanan soğuk savaş mirası bir denge sistemidir.
  • Yazılı İtiraz vs. Sözlü Veto: Bazı durumlarda, bir daimi üye, oylama sırasında "hayır" oyu vermeden, karar metninin oylanmasından önce sözlü itiraz ederek süreci durdurabilir. Bu, prosedürel bir taktiktir ve oylama sayacını sıfırlar.

Pratik Bir Gözlem

Uzmanlık gerektiren bir detay olarak şunu belirtmek isterim: Veto hakkı, insani raporlar veya yazışmalar için değil, sadece bağlayıcı kararlar (resolutions) için geçerlidir. Yani, BM Genel Sekreteri'nin bir ülkeye yönelik eleştirel rapor yayımlaması için veto hakkı kullanılamaz; ancak o ülkeye yaptırım uygulanmasını öngören bir karar tasarısı için veto edilebilir. Bu ayrım, sıkça karıştırılan bir noktadır.

Sonuç olarak, bu beş ülkenin veto gücü, BM'nin "barış ve güvenlik" misyonunu bizzat kuran güçlerin, kendi çıkarlarını ve müttefiklerini koruma iradesinin kurumsal karşılığıdır. Bugünün küresel siyasetinde, özellikle Suriye, Ukrayna veya Gazze gibi hassas dosyalarda, bu hakkın kullanılıp kullanılmayacağı, kararın kaderini belirleyen tek faktördür.

thumb_up_off_alt 12 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
more_vert

BM Güvenlik Konseyi'nde veto hakkına sahip devletler, Birleşmiş Milletler'in beş daimi üyesi olan şu ülkelerdir:

  • Çin Halk Cumhuriyeti
  • Fransa
  • Rusya Federasyonu (eski adıyla Sovyetler Birliği'nin yasal devamı olarak)
  • Birleşik Krallık
  • Amerika Birleşik Devletleri

Bu hak, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 27. Maddesi ile bu beş devlete verilmiş özel bir yetkidir. Aslında, İkinci Dünya Savaşı'nın galip büyük güçleri olarak, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında kendilerine kritik bir rol biçmişlerdir. Bu ülkelerin onayı olmadan, Güvenlik Konseyi'nde esasa ilişkin hiçbir karar (yani yaptırım, askeri müdahale, barış gücü konuşlandırma gibi önemli konularda) alınamaz. Konseyin 15 üyesi olmasına rağmen, daimi üyelerden herhangi birinin olumsuz oyu, kararı otomatik olarak bloke eder.

Veto Gücünün İşleyişi ve Püf Noktaları

Vetonun işleyişinde bilmen gereken birkaç önemli detay var:

  • Esas ve Usul: Veto hakkı sadece esasa ilişkin konular için geçerlidir. Konseyin çalışma usullerine veya toplantı gündemine ilişkin kararlar veto edilemez. Ancak, bir konunun esas mı yoksa usul mü olduğuna dair bir tartışma çıktığında, daimi üyeler bu belirlemeyi de veto edebilir; buna literatürde "çift veto" denir. Bu, vetoyu daha da güçlü kılan, nadir de olsa kullanılan bir mekanizmadır.
  • Çekimser Kalmak Veto Değildir: Bir daimi üyenin bir karar oylamasında çekimser kalması (abstain), veto kullanması anlamına gelmez. Eğer daimi üyelerden biri çekimser kalırsa ve geriye kalan 14 üyeden en az 9'u (ki buna diğer daimi üyelerin olumlu oyları da dahil) karara olumlu oy verirse, karar kabul edilebilir. Bu, özellikle diplomatik çıkmazlarda bir çözüm yolu olarak sıkça kullanılır ve Konsey'in tamamen kilitlenmesini engeller.
  • Konsensus ve Ulusal Çıkar: Bu hak, daimi üyelerin ulusal çıkarlarını korumak ve önemli uluslararası meselelerde kendi etkilerini sürdürmek için güçlü bir araçtır. Ne yazık ki, Konsey'in bir konuda harekete geçmesini engellemek için defalarca kullanıldığını görmüşsündür. Örneğin, Suriye, Filistin ya da Ukrayna gibi krizlerde Güvenlik Konseyi'nin etkinliğini sınırlayan en önemli faktörlerden biri budur.

Uzun yıllar süren tecrübemden şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki, veto hakkı BM'nin en çok tartışılan ve reform taleplerine konu olan özelliğidir. Bu hak, bir yandan büyük güçler arasında bir denge mekanizması olarak görülse de, diğer yandan uluslararası toplumun büyük bir çoğunluğunun iradesini tek bir ülkenin inisiyatifine bırakması nedeniyle "uluslararası demokrasinin önündeki en büyük engel" olarak da sıkça eleştirilir. Bu dengenin değişmesi için büyük bir diplomatik irade gerektiğinden, veto hakkının kaldırılması veya sınırlandırılmasına yönelik girişimler hep sonuçsuz kalmıştır. Daimi üyeler, doğal olarak, bu ayrıcalığı bırakmaya pek istekli değillerdir.

thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
more_vert

BM Güvenlik Konseyi'nin "Çoklu Veto" Sistemi

Aslında bu sorunun cevabı tek bir isim değil, beş daimi üyeden oluşuyor. Bunlar: ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere. Bu beşli, İkinci Dünya Savaşı'nın galipleri olarak tarihe geçmiş ve 1945'te kurulan BM'in mimarı olan devletler. Yani bugün gördüğümüz dünya düzeninin temel taşları, o masada oturan bu beş ülke.

Neden Sadece Bu Beş Ülke?

Burada çoğu insanın kafasında kalan "neden sadece bu beş?" sorusu var. Cevap basit: Güç dengeleri. Savaş sonrası dünyada nükleer kapasiteye sahip olan ve devlet bütünlüğünü koruyabilen güçler, kendi egemenliklerini korumak için veto hakkını talep ettiler. Bu hak, BM Şartı'nın 23. maddesinde açıkça belirtilir. Yani bu beş ülke, konseyin onayından geçen herhangi bir kararı, tek başlarına reddedebilir.

Veto Hakkının Gerçek Yüzü

Sinema ve dizi dünyasında "karanlık at" (dark horse) figürünü bilirsin; beklenmedik anda oyunu değiştiren karakter. Veto hakkı da siyasette tam olarak böyle çalışır. Bir ülkenin veto kullanması, o ülkenin uluslararası hukuku askıya alması anlamına gelir. Örneğin, son yıllarda Suriye iç savaşı sırasında Rusya ve Çin'in, insan hakları ihlallerini kınayan kararları veto etmesi, bu mekanizmanın ne kadar kritik bir denge unsuru olduğunu (veya bazen tıkanıklık kaynağı olduğunu) gösterdi.

Bu beşli arasındaki dinamizm, aslında küresel jeopolitiğin aynasıdır. ABD'nin vetosu genellikle müttefik bloğunun iradesini yansıtırken, Rusya ve Çin'in vetoları çoğu zaman Batı-merkezli söylemlere karşı bir "güvenlik valfi" işlevi görür. Fransa ve İngiltere ise çoğu zaman Batı blokunun içinde olsa da, kendi stratejik çıkarları doğrultusunda bağımsız hareket edebilirler.

Gelecek Ne Diyor?

Vizyoner bir bakışla bakarsak, bu beşli yapısı 20. yüzyılın başındaki güç dağılımını yansıtıyor. Bugün ise Hindistan, Brezilya, Almanya ve Japonya gibi yükselen güçler, veto hakkı veya en azından daimi üyelik talebinde bulunuyor. Ancak mevcut yapı, beşlinin kendi aralarındaki anlaşması olmadığı sürece değişmeyecek. Yani BM Güvenlik Konseyi reformu, büyük ihtimalle bu beş ülkenin liderliklerinin değişmesine bağlı olarak, çok daha uzun vadede gündeme gelecek.

Kısacası, veto hakkı sadece bir hukuki madde değil; küresel siyasetin en sert ve en keskin sınırıdır. Bu beş ülke, dünyayı yönetiyor demeyelim ama dünyada neyin yapılacağına veya yapılmayacağına son sözü onlar söylüyor.

thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

İlgili sorular

thumb_up_off_alt 3 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 5 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 5 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 9 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
3 cevap

12,261 soru

19,292 cevap

2 yorum

282 üye

Çevrimiçi Kullanıcı Sayısı: 26
0 Üye 26 Ziyaretçi
Bugünkü Ziyaretler: 2403
Dünkü Ziyaretler: 9009
Toplam Ziyaretler: 6568714

Son Kazanılan Rozetler

meryem_bulut Bir rozet kazandı
meryem_yılmaz Bir rozet kazandı
vedat.dinc Bir rozet kazandı
İbrahim_kaplan Bir rozet kazandı
İbrahim_korkmaz Bir rozet kazandı
...