Question

Abdallar Kimdir?,Abdal kime denir?

Answer 1

Abdallar, ve Abdal terimi, Anadolu kültür ve inanç coğrafyasında oldukça köklü ve katmanlı anlamlara sahip. Bu kavramı doğru anlaman için, onun hem spiritüel/tarihsel hem de sosyo-etnik/güncel boyutunu derinlemesine incelemek gerek.

Abdallar Kimdir?

Abdallar, ilk ve en temel anlamıyla, genellikle tasavvufi ve özellikle Alevi-Bektaşi geleneği içerisinde ortaya çıkmış, dünyevi bağlardan kopmuş, Hak yolunda diyar diyar gezen, perhizkar ve nefislerini terbiye etmiş veli kişilerdir. Onlar, Hakk'a ulaşma arayışında badal yani "yerine geçen" anlamındaki Arapça "bedel" kelimesinden türeyen bir unvan taşırlar. Bu bağlamda, belirli bir manevi mertebeye ulaşmış, keramet sahibi, halk arasında "eren" veya "veli" olarak bilinen dervişlerdir.

• Tarihsel ve Spiritüel Rolleri: Anadolu'nun İslamlaşması ve Alevi-Bektaşi inancının yayılmasında çok kritik bir role sahiplerdir. Gezgin dervişler olarak, sözlü kültürü, deyişleri, nefesleri ve hikayeleri bir yerden bir yere taşımış, halkla doğrudan temas kurarak inancı ve kültürü kökleştirmişlerdir. Yedi Abdal (Abdâl-ı Erbaa) gibi tasavvufi kozmolojide belirli bir hiyerarşide yer alan manevi makamlar da bu kapsamdadır. Onlar, çoğu zaman çalgılarıyla (özellikle saz, bağlama) halka yol gösteren, irşat eden mürşitlerdir.

• Sosyo-Etnik Boyutu: Günümüzde, özellikle İç Anadolu'nun bazı bölgelerinde (Kırşehir, Yozgat, Konya gibi), müzisyenlik, demircilik, kalaycılık gibi mesleklerle uğraşan, genellikle göçebe veya yarı göçebe yaşayan belirli bir topluluğa da "Abdallar" denir. Bu toplulukların tarihsel olarak spiritüel Abdal dervişleriyle etkileşimde bulunduğu veya onların kültürel mirasını bir şekilde devraldığı düşünülse de, günümüzdeki bu kullanım daha çok etnik-sosyal bir kategoriyi ifade eder. Neşet Ertaş gibi büyük halk ozanları, bu sosyo-etnik Abdal topluluğundan gelmektedir ve bu topluluk, Anadolu müziğine eşsiz katkılar sunmuştur.

Abdal Kime Denir?

"Abdal" kelimesi, yukarıda açıkladığım "Abdallar" tanımının tekil halidir ve genellikle şu iki ana eksende kullanılır:

1. Spiritüel Anlamda Abdal: Allah yolunda dünyadan el etek çekmiş, riyazetle (perhiz ve çileyle) nefsini terbiye etmiş, gezgin derviş. Bu kişi, Hakikat'e ulaşma gayesiyle yola çıkmış, dünyevi kaygılardan arınmış, "Hak aşığı" bir velidir. Tasavvufi anlamda, bir "Abdal" aynı zamanda gayb aleminde tasarruf sahibi olan ve bu dünyaya, kutupların (evliyanın başının) emriyle vekil olarak gönderilen dervişler için de kullanılır. Bu, bir manevi rütbe veya yaşam biçimidir.

2. Sosyo-Etnik Anlamda Abdal: Türkiye'nin belirli bölgelerinde, müzisyenlik, zanaatkarlık gibi mesleklerle geçimini sağlayan, genellikle gezginci yaşam tarzını benimsemiş, belirli bir topluluğun bireyine verilen isimdir. Halk arasında bu kullanıma daha sık rastlanır. Bu kullanım, bazen terimin spiritüel kökenlerinden uzaklaşarak, sadece belirli bir yaşam tarzına veya etnik kökene işaret edebilir.

Konunun Püf Noktaları:

• Anlam Farkı Kritiktir: En önemli püf noktası, "Abdal" teriminin spiritüel bir makamı/yaşam tarzını ifade eden tanımı ile sosyo-etnik bir topluluğu ifade eden tanımını ayırt etmektir. Spiritüel Abdallar bir unvan, bir mertebedir; sosyo-etnik Abdallar ise bir topluluk adıdır. Her iki kullanım da Anadolu'nun zengin kültürel dokusunun bir parçasıdır.
• Miras ve Devamlılık: Sosyo-etnik Abdal toplulukları, müziği, sözlü geleneği ve gezginci yaşam biçimiyle spiritüel Abdalların mirasını bir anlamda sürdürmüşlerdir. Onların sazlarındaki deyişler, atalarının manevi mirasının bir yankısıdır. Bu topluluklar, binlerce yıldır Anadolu'da sözlü geleneğin, müziğin ve halk irfanının taşıyıcısı olmuştur.
• Yanlış Anlamalar: Ne yazık ki, "Abdal" kelimesi halk arasında bazen "avare, bahtsız, serseri" gibi olumsuz anlamlarda da kullanılmıştır. Bu, terimin orijinal spiritüel ve kültürel derinliğinden uzaklaşan, yanlış bir algıdır. Oysa Abdallık, kökeninde büyük bir manevi çabayı ve fedakarlığı barındırır.

Kendi tecrübelerimden yola çıkarak şunu ekleyebilirim: Bir bozlak dinlerken ya da bir deyişin derinliğine dalarken, o seslerin sadece bir müzik olmadığını, aynı zamanda yüzlerce yıllık bir Abdal geleneğinin, gezgin dervişlerin hikayelerini, inançlarını ve direnişlerini fısıldadığını fark edersin. Bu, Anadolu'nun canlı tarihidir.