Allem etmek ve kallem etmek, Türkçedeki en köklü ve kullanışlı iki deyimden biridir; ikisi de aslında aynı durumu, yani biriyle uğraşmayı, didişmeyi, tartışarak yorulmayı anlatır. Ancak bu iki deyim arasındaki ince farkları ve kökenlerini bilmek, dilbilgisi açısından sana büyük bir zenginlik katar.
Bu deyimlerin merkezinde Arapça kökenli "alem" (iş, meslek, uğraş) ve "kalem" (yazı aleti, yazı işi) kelimeleri vardır. Tarihsel süreçte bu kelimeler, "işbazlık etmek", "uğraş vermek" veya "hileyle, kurnazlıkla iş çevirmek" anlamlarına evrilmiştir. Yani birinin "allemi veya kallemi olmak", onunla sürekli didişmek, onu yormak ve kendi işine yarayacak bir sonuca ulaşmak için hileli veya yorucu bir mücadele içine girmektir.
Pratikte bu iki deyim çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da, tonlama açısından hafif farklar görebilirsin:
Bir iş yerinde, evrak işlerinde hata yapan ve sürekli aynı soruyu soran meslektaşınla baş edemiyorsan, "Onun allemi oldum, gün boyu ona açıklama yapmakla geçti" diyebilirsin. Bu ifade, senin o kişiyle meşgul olmanın sana zaman ve enerji kaybı yaşattığını vurgular.
Dikkat Edilmesi Gereken Nokta: Bu deyimler genellikle olumsuz bir bağlamda kullanılır. Karşındaki kişiyi yormak, sinirini bozmak veya onu kendi işine çekmek gibi bir niyet taşır. Dostluk içindeki masum bir tartışma için "didişmek" veya "tartışmak" daha uygunken, Allem/Kallem etmek biraz daha hileli, yorucu ve isteksiz bir çaba ihtiva eder.
Sonuç olarak, bu deyimleri kullanırken amacının "karşındakini yormak" veya "onu kendi işine meşgul etmek" olduğundan emin ol. Dilimizde bu kadar yoğun bir "eylem" ve "yorgunluk" hissi veren çok az deyim vardır; bu yüzden doğru bağlamda kullanıldığında cümlene büyük bir dinamizm katar.
Bu deyim, günlük hayatımızda veya edebi metinlerde sıkça karşımıza çıkan, aslında hile, aldatma ve kurnazca manevra yaparak karşısındakini yanıltma eylemini ifade eder. Kelime kökenine baktığımızda Arapça kökenli olan "alem" (sihirbazlık, hile) ve "kalem" (yazmak, çizmek, bazen sihirbazlık malzemesi) kelimelerinin birleşiminden doğar. Yani tam olarak sihirbazın ya da hilebazların yaptığı o ince, fark edilmesi zor taktikleri anlatır.
Deyimin temel tanımı; mazur göstermek için bahaneye sığınmak, hile yapmak, aldatmak şeklindedir. Ancak kullanım alanı çok geniş. Sadece fiziksel bir aldatma değil, aynı zamanda sözel manipülasyon ve mantıksal boşlukları kapatma çabası için de kullanılır.
Örneğin, bir tartışmada karşı tarafın suçlamalarına karşı mantıksız bahaneler üreterek kendini aklama çabası "kalem allem etmek" olarak nitelendirilir. Veya bir iş yerinde, yapılan hatayı gizlemek için raporlarda küçük tahrifatlar yapmak da bu deyim kapsamına girer. Burada kastedilen, karşındakinin aklını çelmek, dikkatini dağıtmak ve onu istemediği bir sonuca ikna etmektir.
Ben kişisel gelişim ve edebiyat kitaplarını takip ederken, özellikle klasik Türk edebiyatı örneklerinde bu deyimden sıkça bahsedildiğini görüyorum. Şairler, toplumun ikiyüzlülüğü veya bireylerin iç çelişkilerini ifade ederken bu metaforu çok etkili kullanır. Çünkü "Allem" ve "Kallem", sadece bir hareket değil, aynı zamanda bir niyet ve strateji barındırır.
Günlük hayatta ise bu deyim genellikle kuşku ve güven erozyonu yaşandığında devreye girer. Eğer birinin sözlerine tam olarak güvenemiyor, sürekli bahane ürettiğini hissediyorsanız, içinizden "adam allem kallem yapıyor" demeniz çok doğaldır. Bu, karşı tarafın şeffaf olmadığı, gerçekleri olduğu gibi aktarmak yerine süsleyip püsleyip yalanın içine sardığı anlamına gelir.
Bu deyimi doğru anlamak, sosyalleşirken sınırlarınızı korumanız için kritik. Çünkü "kallem etmek", bazen pasif agresif bir iletişim biçimi olabilir. Karşı taraf sizi doğrudan yalanlamak yerine, o kadar ince bir hile zerk eder ki, siz farkına bile varmadan o hilesine alet olabilirsiniz. Bu yüzden iletişimde doğruluk ve şeffaflık ilkelerine sıkı sıkıya tutunmak, bu tür "alem"lerle uğraşmaktan çok daha verimli ve huzurlu bir yaşam sağlar.
Kısacası, bu deyim; hile, aldatma, kurnazca davranma ve bahane uydurma eylemlerinin en kapsamlı ve edebi karşılığıdır. Karşınızdaki kişiyle aranızda bu tür bir "oyun" varsa, deyim tam da o andaki gerilimi ve manipülasyonu mükemmel bir şekilde özetler.