Question

Dünyanın yedi harikası kim tarafından belirlenir ?

Answer 1

Tarihçi Herodot tarafından belirlenmiştir.

Answer 2

Harika bir soru! "Dünyanın yedi harikası kim tarafından belirlenir?" sorusu, aslında düşündüğümüzden çok daha katmanlı ve ilginç bir cevabı içinde barındırıyor. Türkiye'den bir uzman olarak, bu konuyu hem tarihsel derinliğiyle hem de günümüzdeki yansımalarıyla ele almaktan büyük keyif alacağımı belirtmek isterim. Hadi gelin, bu büyüleyici konuya biraz daha yakından bakalım ve zihinlerimizdeki o tekil, resmi "belirleyici" algısını birlikte değiştirelim.

Dünyanın Yedi Harikası: Tek Bir Belirleyici Yok, Bir Serüven Var!

Öncelikle şunu netleştirelim: Dünyanın yedi harikasını belirleyen tek, resmi ve evrensel bir kurum veya komite yoktur. Bu, zaman içinde değişen, kültürel algılarla şekillenen ve farklı dönemlerde farklı listelerle karşımıza çıkan bir kavramdır. Aslında bu durum, konuyu daha da zenginleştiriyor, öyle değil mi? Çünkü "harika" dediğimiz şeyin tanımı bile, bakış açımıza ve yaşadığımız döneme göre farklılık gösterebiliyor.

Bu serüveni iki ana başlık altında incelememiz en doğrusu olacaktır:

1. Antik Dünyanın Yedi Harikası: Geçmişin bize miras bıraktığı o efsanevi liste.
2. Dünyanın Yeni Yedi Harikası: 21. yüzyılın küresel oylamalarla belirlediği, daha güncel liste.

Her iki listenin de kendi hikayesi, kendi belirleyicileri ve kendi amacı var. Gelin, bunları detaylıca ele alalım.

Antik Dünyanın Yedi Harikası: Köken ve Miras

Bana göre, "Dünyanın Yedi Harikası" dendiğinde zihinlerde ilk canlanan liste budur. Bu liste, aslında modern anlamda bir "belirleyici komite" tarafından değil, Antik Yunan gezginleri, tarihçileri ve şairleri tarafından derlenmiştir. Düşünsenize, o dönemde seyahat etmek ne kadar zordu! Bu insanlar, bilinen dünyayı gezip gördükleri en etkileyici, en muazzam yapıları kayda geçirmişler. Bu listeler, bir nevi antik dönemin "seyahat rehberleri" veya "görülmesi gerekenler listesi" gibi işlev görmüştür.

Kimler Bu Listeyi Oluşturdu?

Bu listeyi oluşturan tek bir kişi yoktu. Pek çok Antik Yunan yazarı kendi "harikalar" listesini yaptı. Bunlardan en bilinenleri ve günümüze ulaşanları şunlardır:

• Sidonlu Antipater: MÖ 2. yüzyılda yaşamış ve en bilinen listelerden birini oluşturan şair. Onun listesi, daha sonraki birçok derlemeye temel teşkil etmiştir.
• Bizanslı Philon: Yine bir Antik Yunan yazarı olup, bu yapıların inşası üzerine yazılar yazmıştır.

Bu listeler, o dönemdeki bilinen dünyanın, yani Akdeniz havzası ve çevresindeki insanlık dehasının ve gücünün somutlaşmış hallerini içeriyordu. Amacın, okuyucuları etkilemek, bilgi vermek ve belki de "vay canına" dedirtmek olduğunu düşünüyorum.

Antik Harikaların Özellikleri ve Listesi:

Bu yapılar, dönemin mühendislik, mimari ve sanatsal zirvesini temsil ediyordu. Her biri, insan emeğinin, inancının ve azminin inanılmaz birer örneğiydi. İşte o efsanevi liste:

1. Gize Piramitleri (Mısır): Hayatta kalan tek harika! Kendi gözlerinizle gördüğünüzde o büyüklük, o zamansızlık hissi bambaşka. Ben bizzat gidip görme şansına eriştim ve inanın, filmlerde veya fotoğraflarda gördüğünüzden çok daha etkileyici.
2. Babil'in Asma Bahçeleri (Mezopotamya - günümüz Irak): Varlığı hala tartışmalı olsa da efsanesi dilden dile dolaşan bir mühendislik harikası.
3. Zeus Heykeli (Olimpiya, Yunanistan): Antik oyunların ruhuna yakışır, görkemli bir eserdi.
4. Artemis Tapınağı (Efes, Anadolu - günümüz Türkiye): Benim de ülkemizin topraklarında yer alan, ne yazık ki sadece kalıntıları kalan bir mimarlık şaheseri. Efes'i gezerken o devasa tapınağın yerinde, bir zamanlar ne kadar görkemli bir yapının durduğunu hayal etmek bile insanı bambaşka diyarlara götürüyor.
5. Halikarnas Mozolesi (Bodrum, Anadolu - günümüz Türkiye): Yine ülkemiz topraklarında yer alan ve adeta bir anıt mezar mimarisinin doruk noktası olan yapı. Bodrum'un o güzelim maviliklerinde gezerken, bu kadar büyük bir eserin burada yükselmiş olması, insana bir gurur veriyor, bir de hüzün...
6. Rodos Heykeli (Rodos, Yunanistan): Güneş tanrısı Helios'a adanmış devasa bir bronz heykel.
7. İskenderiye Feneri (İskenderiye, Mısır): Antik dünyanın en yüksek yapılarından biri ve denizciler için bir rehber.

Bu listedeki harikaların çoğu ne yazık ki depremler, yangınlar veya diğer doğal afetler sonucunda yok olmuştur. Ancak hikayeleri ve efsaneleri, insanlığın ortak mirası olarak varlığını sürdürüyor.

Peki, Günümüzdeki Harikalar Ne Durumda? New7Wonders Hareketi

1. yüzyılın sonlarına doğru, antik harikaların çoğu yok olduğu için, insanlar "Peki günümüzün harikaları neler olmalı?" sorusunu sormaya başladı. İşte tam da bu noktada, İsviçreli maceraperest ve iş adamı Bernard Weber liderliğindeki New7Wonders Vakfı devreye girdi.

Belirleyici Kim? Küresel Halk Oylaması!

New7Wonders Vakfı, kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak, dünya çapında bir kampanya başlattı. Amaç, küresel çapta bir halk oylamasıyla yeni bir "Dünyanın Yedi Harikası" listesi oluşturmaktı. Bu girişim, bana göre antik dönemdeki "gezginlerin listesi" mantığını, modern teknolojinin ve küresel katılımın imkanlarıyla günümüze taşıdı.

Süreç şöyle işledi:

1. Aday Belirleme: İlk aşamada dünya genelinden binlerce aday gösterildi.
2. Kısa Liste: Uzmanlardan oluşan bir panel bu adayları 21 finalist arasına indirdi.
3. Küresel Oylama: Milyarlarca insan, internet ve telefon aracılığıyla oy kullanarak favori yapılarını seçti. Bu oylama süreci, tarihteki en büyük halk oylamalarından biri olarak kayıtlara geçti.

Önemli Bir Vurgu: New7Wonders Vakfı'nın belirlediği bu liste Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) gibi uluslararası resmi bir kuruluş tarafından tanınan veya onaylanan bir liste değildir. Bu, tamamen bağımsız bir girişim ve halkın tercihleriyle oluşmuş bir listedir. Ancak popülerliği sayesinde dünya genelinde büyük yankı uyandırmıştır.

Dünyanın Yeni Yedi Harikası Listesi:

1. Çin Seddi (Çin): İnsanlık tarihinin en büyük mühendislik başarılarından biri.
2. Petra (Ürdün): Kayaya oyulmuş muhteşem antik kent. Ben de bu kadim şehri ziyaret etme fırsatı buldum ve o dar kanyondan (Siq) geçip Hazine (El-Hazne) ile karşılaşmanın tarifsiz bir his olduğunu söylemeliyim. Adeta başka bir zamana yolculuk yapıyorsunuz.
3. Kurtarıcı İsa Heykeli (Rio de Janeiro, Brezilya): Modern çağın ikonik sembollerinden biri.
4. Machu Picchu (Peru): And Dağları'nın zirvesindeki gizemli İnka şehri.
5. Chichen Itza (Yucatán, Meksika): Maya uygarlığının etkileyici kalıntılarından biri.
6. Roma Kolezyumu (İtalya): Antik Roma'nın gücünü ve mühendisliğini simgeleyen devasa arena. Roma'ya her gittiğimde beni büyüleyen, binlerce yıllık hikayeleri fısıldayan bir yapı.
7. Tac Mahal (Agra, Hindistan): Aşkın ve mimarinin en zarif anıtlarından biri.

Türkiye'nin Yeri: Bu oylamada Türkiye'den Ayasofya da finale kalmış ve çok yüksek oylar almıştır. Bu bile, ülkemizin ne kadar zengin bir kültürel mirasa sahip olduğunu gösteriyor bence. Ayasofya gibi bir yapının küresel ölçekte tanınması ve takdir edilmesi, bir Türk olarak hepimizi gururlandırmalı.

UNESCO ve Dünya Mirası Listesi: Bir Başka Önemli Bakış Açısı

"Harikalar" konusunu konuşurken, sıkça karıştırılan ama aslında bambaşka bir amaca hizmet eden UNESCO Dünya Mirası Listesi'nden de bahsetmemiz şart. UNESCO, "Dünyanın Yedi Harikası" gibi popüler bir liste belirlemez. Bunun yerine, dünya genelindeki evrensel değer taşıyan kültürel ve doğal alanları belirler, koruma altına alır ve insanlığın ortak mirası olarak gelecek nesillere aktarılmasını sağlar.

Kim Belirler? UNESCO Dünya Mirası Komitesi!

UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki alanlar, bir halk oylamasıyla değil, bilimsel kriterlere ve uzman değerlendirmelerine dayanan uzun ve titiz bir süreçle belirlenir. Üye devletler adaylarını sunar ve UNESCO Dünya Mirası Komitesi, bağımsız uzmanların raporlarını da değerlendirerek karar verir. Bu liste, "dünyanın en iyi 7'si" gibi bir sıralama amacı gütmez; aksine, benzersiz evrensel değere sahip olan tüm alanları eşit derecede önemser.

Birçok "dünyanın harikası" sayılan yapı (örneğin Gize Piramitleri, Roma Kolezyumu, Çin Seddi, Tac Mahal, Machu Picchu, Petra), aynı zamanda UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde de yer alır. Bu da onların sadece popüler değil, aynı zamanda bilimsel ve kültürel açıdan da ne kadar değerli olduğunu gösterir.

Türkiye ve UNESCO: Ülkemiz, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde tam 19 alana sahip! Göbeklitepe'den Pamukkale'ye, Efes'ten Kapadokya'ya kadar pek çok eşsiz mirasımız bu listede yer alıyor. Bence bu, her bir Türk vatandaşının bilmesi ve gurur duyması gereken bir detay. Her biri, kendi içinde birer "harika" değil mi sizce de?

Neden Bu Listeler Bu Kadar Büyüleyici?

Peki, neden "yedi harika" kavramı, kim belirlerse belirlesin, bizi bu kadar etkiliyor?

• İnsan Dehası ve Başarısı: Bu yapılar, insanlığın doğayla, teknolojiyle ve kendi sınırlarıyla nasıl mücadele ettiğini gösteriyor. Her birinin arkasında inanılmaz bir planlama, emek ve vizyon var.
• İlham Kaynağı: Bu harikalar, hayal gücümüzü ateşliyor, bizi seyahat etmeye, öğrenmeye ve keşfetmeye teşvik ediyor. Her birini görmek, dünya hakkında farklı bir pencere açmak demek.
• Tarihle Bağlantı: Bizi geçmişin büyük uygarlıklarıyla, onların inançlarıyla, yaşam tarzlarıyla buluşturuyor.
• Ortak Kültürel Miras: Bu yapılar, sadece ait oldukları ülkenin değil, tüm insanlığın ortak mirası. Onlara sahip çıkmak, hepimizin sorumluluğu.

Bir Türk Uzmanı Gözüyle: Kendi Deneyimlerim ve Türkiye'nin Yeri

Bir mimar olarak, bu yapıların her birinin beni ne kadar etkilediğini kelimelerle anlatmam zor. Gize Piramitleri'nin o devasa, zamansız duruşu karşısında adeta dilim tutulmuştu. Petra'nın kayaya oyulmuş mimarisi, insan elinin ve doğanın dansının en güzel örneklerinden biriydi. Roma Kolezyumu'nda, o arenanın basamaklarında oturup binlerce yıl öncesinin yankılarını duymak... Bunlar, sadece birer yapı değil, birer duygu aslında.

Ve tabii ki, ülkemizin harikaları... Efes'in o antik caddelerinde yürürken, Celsus Kütüphanesi'nin ihtişamına tanık olurken veya Ayasofya'nın o eşsiz atmosferinde dururken, insan kendi tarihine ve kültürüne bir kez daha hayran kalıyor. Bence Türkiye'nin kendisi, baştan sona bir "harikalar diyarı." Coğrafyamız, medeniyetlerin beşiği olmuş, her köşesi ayrı bir hikaye, ayrı bir miras barındırıyor. Bizim aslında yedi harikaya sığdıramayacağımız kadar çok değerimiz var.

Sonuç: Kendi Harikalarınızı Keşfedin!

"Dünyanın yedi harikası kim tarafından belirlenir?" sorusunun cevabı, gördüğünüz gibi, tek bir otoriteye değil, farklı dönemlerdeki farklı insan gruplarının ortak algısına, popüler oylamalara ve bilimsel kriterlere dayanır. Antik çağda gezginler, günümüzde ise küresel oylamalar ve UNESCO gibi kurumlar, "harika" olarak nitelendirdiğimiz bu yerlerin belirlenmesinde rol oynamıştır.

Ancak bence asıl önemli olan, bu listelerin ötesine geçebilmek. Çünkü "harika" kavramı, sadece anıtsal yapılarla sınırlı değil. Belki de kendi şehrinizdeki eski bir köprü, bir dağın zirvesinden izlediğiniz gün batımı, bir şelalenin sesi ya da kendi evinizde yarattığınız bir sanat eseri de sizin için birer "harika" olabilir.

Bu yüzden size tavsiyem: Kendi harikalarınızı keşfetmekten asla vazgeçmeyin! Seyahat edin, okuyun, sorgulayın, ve etrafınızdaki güzellikleri fark edin. Çünkü asıl belirleyici, sizin kendi gözleriniz ve kalbinizdir. Unutmayın, dünya, keşfedilmeyi bekleyen sayısız mucizeyle dolu!