Question

İçtihat kelimesinin anlemı nedir ?

Answer 1

İçtihat, hukuk dilinde bir yargıcın veya yüksek mahkeme karar vericisinin, mevcut kanun hükümlerini somut bir olaya uygularken veya kanunda açık bir boşluk bulunurken kendi hukuki görüşünü ve yorumunu ortaya koymasıdır. Kelime kökeni Arapça "ichtiyâd" (irade, tercih) kökünden gelir ve fiil olarak "görüş bildirmek, hüküm koymak" anlamına taşır. Ancak modern hukuk terminolojisinde bu kelime, basit bir kişisel kanaatten ziyade, yargısal yorumlama sürecinin ürünü olan hukuki kararı ifade eder.

Hukuk sistemlerinde içtihat, özellikle karşılaştırmalı hukuk ve kara hukuku (Civil Law) sistemleri arasındaki farkları anlamak için kritik bir kavramdır. İngiliz hukuku (Common Law) sisteminde içtihat, "yargıç hukuku"nun temel taşıdır ve önceki kararlar (precedent) sonraki davalar için bağlayıcıdır. Yani bir yargıcın verdiği karar, aynı hiyerarşideki tüm alt mahkemeler için emsal teşkil eder. Buna karşın, Türkiye'nin de dahil olduğu kara hukuku sisteminde kanun, birincil hukuk kaynağıdır ve içtihatlar teknik olarak yasa koyucu için bağlayıcı değildir. Ancak pratikte, Yargıtay ve Danıştay gibi üst mahkemelerin içtihatları, alt mahkemeler üzerinde fiili bir bağlayıcılık taşır ve hukuki belirlilik sağlar.

Bu noktada dikkat etmen gereken önemli bir püf noktası şudur: İçtihat, her zaman "kanun boşluğu" olduğu anlamına gelmez. Kanun açık olsa bile, yargıcın o hükmün kapsamını daraltması, genişletmesi veya istisnai durumları belirlemesi de bir içtihat oluşturma sürecidir. Örneğin, "haksız fiil" kavramının sınırlarını belirleyen Yargıtay kararları, kanunda tek cümleyle geçse de yıllar içinde oluşan zengin bir içtihat bütünüyle şekillenmiştir.

Pratikte avukatlık veya hukuk öğrenciliği sürecinde karşına çıkan bir uyuşmazlıkta, eğer kanun maddesi muğlaksa veya birçok yorumlanma ihtimali varsa, o alandaki emsal kararları (içtihatları) araştırmak senin dava stratejini belirleyecek en güçlü silahtır. Bir davayı kazanmak için sadece kanun maddesini okumak yetmez; o maddeyi nasıl yorumladığını gösteren güncel içtihatları bilmek, hakiminin veya karşı tarafa karşı pozisyonunu doğru kurmanı sağlar. Unutma, hukuk canlı bir organizmadır ve içtihatlar, bu organizmanın damarlarında akan kan gibidir; onu anlamadan sistemi tam olarak kavrayamazsın.