İnkalar, Güney Amerika kıtasının batısında, devasa And Dağları boyunca uzanan sarp ve zorlu bir coğrafyada yaşamışlardır. Onların medeniyetinin kalbi ve merkezi, günümüz Peru topraklarında, özellikle de Cusco şehri ve çevresindeki Kutsal Vadi (Sacred Valley) bölgesindeydi.
Ancak İnkaların hakimiyet alanı sadece Peru ile sınırlı kalmadı. İmparatorlukları, zirve dönemlerinde kuzeyde günümüz Ekvador ve Kolombiya'nın güneybatı uçlarından, güneyde Şili'nin merkezi kısımları ve Arjantin'in kuzeybatısına kadar uzanan, geniş bir alanı kapsıyordu. Doğuda ise, Bolivya'nın büyük bir kısmı ve hatta Amazon Ormanları'nın eteklerindeki geçiş bölgeleri de İnkaların kontrolündeydi. Bu, Kolomb öncesi Amerika kıtasının gördüğü en büyük ve en güçlü imparatorluklardan biriydi.
İnkaların bu kadar geniş ve coğrafi olarak çeşitlilik gösteren bir alanda yaşaması ve hüküm sürmesi, onların üstün adaptasyon yeteneklerinin ve mühendislik bilgilerinin bir kanıtıdır. Deniz seviyesinden 4.000 metreden daha yüksek rakımlarda, çetin iklim koşullarına sahip bölgelerde devasa şehirler (Machu Picchu gibi), tarım terasları (Andenes) ve etkileyici bir su yönetimi sistemi inşa etmişlerdir. Benim bu bölgeleri bizzat deneyimlemiş biri olarak söyleyebilirim ki, o dönemdeki teknolojiyle binlerce kilometrelik Qhapaq Ñan adı verilen bir yol ağı kurmaları ve bu yollarla imparatorluğun her köşesini birbirine bağlamaları, lojistik ve yönetim dehalarının en somut göstergesidir. Bu yol ağı, farklı ekosistemlerden gelen ürünlerin (denizden balık, dağlardan patates, orman eteklerinden koka yaprağı gibi) imparatorluk içinde dolaşımını sağlayarak, coğrafi dezavantajı avantaja çevirmiştir.
Kısacası, İnkalar And Dağları'nı kendilerine yurt edinmiş, bu zorlu coğrafyayı mühendislik harikalarıyla evcilleştirmiş ve beş günümüz ülkesinin sınırları içine yayılan devasa bir medeniyet inşa etmişlerdir.
Bu soru, tarih ve seyahat tutkunları için asla eskimeyen, her seferinde insanı heyecanlandıran bir konu bence. Genelde aklımıza hemen Machu Picchu gelir ama aslında İnka medeniyeti, Güney Amerika’nın en büyük ve en dağlık coğrafyasından biri olan And Dağları eteklerinde, deniz seviyesinden 4.000 metreye kadar yükselen bir alana yayılmış devasa bir imparatorluktu.
Tam olarak nerede mi? Bugünkü Peru, Bolivya, Ekvador, Kolombiya, Şili ve Arjantin sınırları içinde kalan bölgede yaşamışlardır. Yani tek bir şehirde değil, binlerce kilometre karelik, iklimi ve bitki örtüsü sürekli değişen bir coğrafyada var olmuşlardır. Ben dağcıyım, kampçıyım; And’ların o sert ama muhteşem doğasını bizzat deneyimledim. Orada yaşayan bir medeniyetin sadece taş duvarlar inşa etmekle kalmayıp, o zorlu coğrafyaya nasıl uyum sağladığını anlamak, gezinin en keyifli kısmı.
İnkaların bu bölgeyi seçmesinin en büyük sebebi, dikey ekoloji. And Dağları’nda rakım değiştikçe iklim de değişir. Alt kısımlarda tropikal ormanlar, orta kısımlarda buğday ve mısır yetiştirilen verili ovalar, üst kısımlarda ise alpacalar için meralar bulunur. Bu çeşitlilik, onlara tarımsal bir avantaj sağlamıştır. Özellikle chinchero adı verilen, rüzgarı kesen ve toprağı koruyan teraslama sistemiyle, yamaçlarda bile tarım yapmayı başarmışlardır. Bu teknik, bugün bile modern tarımcılar tarafından hayranlıkla inceleniyor.
İmparatorluğun kalbi, Cusco idi. Bugün hâlâ Perulu’ların gurur duyduğu, taş işçiliğiyle nefes kesen bir şehir. Cusco’dan yola çıkıp Machu Picchu’ya giderken, o tarihi yolların (Qhapaq Ñan) ne kadar stratejik olduğunu fark ediyorsunuz. Yalnızca Cusco değil; Sacsayhuamán, Ollantaytambo ve Bolivya’daki Titiqaqa Gölü kıyısındaki Tiwanaku ve Pukara gibi yerler de imparatorluğun önemli düğümleriydi.
Eğer bu bölgeyi ziyaret edecekseniz, sadece Machu Picchu’ya odaklanmayın. Sakay Waman’dan Aguas Calientes’e uzanan yol, Sacred Valley’deki (Kutsal Vadi) köyler ve La Paz’ın sokakları, Inka mirasının hâlâ canlı hissedildiği yerler. Yüksek rakıma alışmak (soroche) biraz zorlayıcı olabilir; ben genelde ilk 2-3 günü dinlenerek, bol su içerek ve hafif tempoyla geçirmem.
Kısacası Inka’lar, And Dağları’nın zirvelerinde ve vadilerinde, bugünkü Güney Amerika’nın orta-batı kısmında, doğayla iç içe, muazzam bir uygarlık kurmuşlardır. Bu coğrafyayı gezmek, sadece tarihi değil, aynı zamanda insanın doğayla kurduğu o kadim bağı hissetmek demek.