Yüzyıl Savaşları, temelde İngiltere Krallığı ile Fransa Krallığı arasında yaşanmıştır. Ancak bu iki ana güç, dönemin Avrupa siyasetinin karmaşıklığı içinde çok sayıda başka aktörü de kendi saflarına çekmiş veya onlarla karşı karşıya gelmiştir.
Bu iki ana güç arasında süren mücadelede, savaşın gidişatını doğrudan etkileyen başka önemli aktörler de vardı:
Kendi tecrübemden yola çıkarak şunu ekleyebilirim: Yüzyıl Savaşları'na sadece iki ülkenin savaşı olarak bakmak büyük bir yanılgı olur. Bu, hanedanlar arası bir mücadele, feodal toprakların sahipliği üzerine bir kavga, ekonomik çıkarların (özellikle Flandre yün ticareti) çatışması ve hatta proto-ulusal kimliklerin şekillenmeye başladığı çok katmanlı bir süreçti. Savaşın "yüzyıl" sürmesinin temel nedeni de bu kadar çok katmanlı, sürekli değişen ittifaklar ve motivasyonlar zinciridir. Tek bir büyük savaş değil, aralıklı bir dizi çatışma, ateşkes ve tekrar başlayan bir mücadeleler bütünüydü.
Yüzyıl Savaşları, adından da anlaşılacağı gibi tek bir yüzyılı kapsayan, yaklaşık 116 yıl süren bir çatışmalar dizisidir. Bu süreçteki temel aktörler Fransa ve İngiltere krallıklarıdır. Ancak olayın arkasındaki dinamikler, sadece iki komşu devlet arasındaki toprak anlaşmazlığından ibaret değildir; bu durum, Orta Çağ siyasetinin en karmaşık ve katmanlı hikayelerinden biridir.
Çatışmanın kökenine baktığımızda, asıl tetikleyici unsur Norman Fethi'dir. 1066'da İngiltere tahtını ele geçiren Norman Dükü, aynı zamanda Fransa Kralı'na vasal olan bir feodal beydi. Yani İngiliz Kralı, teoretik olarak Fransa topraklarındaki geniş araziler (Normandiya, Akvitan, Anjou vb.) için Fransa Kralı'na vassal (bağlı bey) konumundaydı. Bu ikili statü, iki hanedan arasında sürekli bir gerilim yaratıyordu. İngiltere, Fransa topraklarında hâkimiyet kurmaya çalışırken, Fransa da kendi toprak bütünlüğünü ve krallık otoritesini tesis etmeye çalışıyordu.
Savaşın başlangıcı, 14. yüzyılın başında Valois Hanedanı ile Plantagenet Hanedanı arasındaki taht krizine dayanır. Son Capet kralı Charles IV ölünce, tahtı devralmak için İngiliz Kralı Edward III, Valois hanedanından Philip VI'ya karşı hak iddia etti. Bu iddia, hem kadınlar üzerinden miras hakkının tartışılmasına hem de feodal sadakat yeminlerinin ihlaline dayandığı için Fransa tarafından reddedildi. İşte asıl savaş, bu taht iddiasının ve toprak hâkimiyetinin birleşimiyle patlak verdi.
Tarihi kaynaklarda bu süreç genellikle üç ana fazda incelenir, ancak tarihçiler bazen dördüncü bir fazın (Fransız İç Savaşı dönemi) ayrıldığını da belirtir:
Bu savaşlar, sadece iki ülke arasındaki bir husumet değil, Orta Çağ'dan Yeni Çağ'a geçişin askeri ve siyasi habercisiydi.
Askeri Devrim: Süvarilerin (şövalyelerin) mutlak üstünlüğü kırıldı; piyadeler ve özellikle uzun okçular, hatta daha sonra topçular savaşın seyrini değiştirdi.
Milliyetçilik Kavramı: "Fransız" ve "İngiliz" kimlikleri, bu savaşlar sayesinde şekillendi. Önceki yüzyıllarda "Krallık'a bağlı" olmak önemliyken, bu süreçte "ulus" bilinci doğdu.
* Feodalitenin Çöküşü: Krallar, orduyu finanse edebilmek için feodal beylerin elindeki bazı yetkileri kısıtlamak ve merkezi otoriteyi güçlendirmek zorunda kaldı.
Sonuç olarak, Yüzyıl Savaşları Fransa ve İngiltere arasında yaşandı, ancak asıl kazanan, güçlenen merkezi krallık otoriteleri ve modern devlet yapısının temelleri oldu. Bu süreç, Avrupa siyasetinin haritalarını ve güç dengelerini kökten değiştirdi.