Erken ayrılan kurucu ortağın 'vesting'e tabi hisse devri nasıl engellenir?

Question

Yeni kurduğumuz şirkette ortaklardan biri 6 ay sonra ayrılmak istediğini belirtti. Kendi payına düşen hisseleri hemen devretmek istemiyoruz çünkü başlangıçta belirlenen hedeflere göre yeterince emek harcanmadı. Bu durumu hukuken nasıl çözebiliriz, ortaklık sözleşmesine hangi maddeleri eklemeliydik?

Answer 1

Erken Ayrılan Kurucu Ortağın 'Vesting'e Tabi Hisse Devri Nasıl Engellenir? – Geleceğinizi Güvence Altına Alın!

Merhaba girişimci dostlar,

Türkiye'nin dinamik girişimcilik ekosisteminde, her gün yeni bir umut, yeni bir heyecanla kurulan şirketlere tanık oluyoruz. Bu serüvenin en başında hepimiz pembe tablolar çizer, büyük hayaller kurarız. Ancak ne yazık ki, bazen beklenmedik durumlarla karşılaşabiliyoruz. Özellikle erken ayrılan kurucu ortak meselesi, pek çok girişimin en hassas noktalarından biri haline gelebiliyor. "6 ay sonra ayrılmak isteyen ortağın hisse devrini nasıl engelleriz?" sorusu, aslında bana en sık gelen ve ne yazık ki çoğu zaman iş işten geçtikten sonra çözüm aranan bir problem. Ama merak etmeyin, bu makalede hem bu durumu nasıl engelleyebileceğinizi hem de mevcut durumda neler yapabileceğinizi detaylıca ele alacağız.

Girişimciliğin Acı Tatlı Yüzü: Beklenmedik Ayrılıklar

Bir startup kurmak, evlenmeye benzer biraz. Başta herkes çok hevesli, geleceğe dair ortak vizyonlar var, emekler birleşiyor... Ama zamanla fikir ayrılıkları, kişisel öncelikler, hatta sadece motivasyon kaybı gibi sebeplerle yollar ayrılabiliyor. İşte tam da bu noktada, ortaklık sözleşmesi devreye giriyor ve aslında başlangıçtaki "evlilik öncesi" anlaşmanız gibi hayati bir rol oynuyor. Eğer bu anlaşma yeterince detaylı yapılmadıysa, ayrılık süreci her iki taraf için de oldukça yıpratıcı olabiliyor.

Sizin durumunuzda, 6 ay gibi kısa bir süre sonra bir ortağın ayrılmak istemesi, kalan ortaklar için büyük bir hayal kırıklığı ve adaletsizlik hissi yaratır. Çünkü ortada henüz meyvesini vermemiş, emekle yoğrulmuş bir başlangıç var ve herkesin beklentisi bu emeğin karşılığını gelecekte görmek. Peki, bu durumu hukuken nasıl çözebilirdik veya şimdi ne yapabiliriz?

Sihirli Sözcük: Vesting – Emeği Zamana Yaymak

İşte size bu tip durumların önüne geçmek için girişimcilik dünyasının en temel ve en önemli mekanizmalarından biri: Vesting (Hisselerin Hak Edilmesi).

Vesting, bir kurucu ortağın ya da çalışanın hisselerinin belirli bir zaman dilimi veya performans kriterleri doğrultusunda, aşama aşama hak edeceği anlamına gelir. Yani, bir kurucu ortağa %25 hisse verileceği söylense bile, bu hisseler ona hemen ve tamamen verilmez. Bu hisseler, belirlenen bir süre boyunca şirkette kalması ve katkıda bulunması karşılığında parça parça ona devredilir.

Neden Vesting?

• Adalet: En başta herkesin eşit derecede emek harcayacağı varsayılır. Vesting, bu emeğin zamana yayılmasını sağlayarak, erken ayrılanların tam hisse almasını engeller ve kalan ortakların emeğini korur.
• Motivasyon: Ortakları şirkette kalmaya, katkıda bulunmaya ve uzun vadeli düşünmeye teşvik eder.
• Şirket Değerini Koruma: Erken ayrılan bir ortağın tam hisselerle başka bir rakip şirkete gitmesini veya hisseleri üçüncü kişilere satmasını zorlaştırır, böylece şirketin değerini ve gizliliğini korur.
• Yatırımcı Güveni: Potansiyel yatırımcılar, vesting mekanizması olan şirketleri daha güvenilir bulur, çünkü bu, kurucu ekibin şirkete olan bağlılığını gösterir.

Vesting Nasıl Yapılandırılır? – Temel Bileşenler

Bir ortaklık sözleşmesine eklenecek vesting maddeleri genellikle şu temel unsurları içerir:

1. Vesting Süresi (Vesting Period): Hisselerin tamamen hak edilmesi için geçmesi gereken toplam süredir. Genellikle 3 ila 4 yıl arasında belirlenir. Bu süre boyunca ortak şirkette aktif olarak çalışmaya devam etmelidir.
2. Cliff Süresi (Cliff Period): Bu, vestibg'in en kritik parçalarından biridir ve sizin "6 ay sonra ayrılan ortak" senaryonuz için hayati önem taşır. Cliff süresi, genellikle 1 yıl olarak belirlenir. Anlamı şudur: Eğer bir kurucu ortak, cliff süresi dolmadan şirketten ayrılırsa, hiçbir hissesini hak edemez ve şirketten sıfır hisse ile ayrılır. İlk 1 yıl, bir nevi "balayı dönemi"dir; bu sürede karşılıklı olarak uyum ve taahhüt test edilir.
   • Sizin durumunuzda eğer 1 yıllık bir cliff süresi olsaydı, 6 ay sonra ayrılmak isteyen ortağınız yasal olarak hiçbir hissesini talep edemeyecekti.
3. Hak Ediş Oranı ve Sıklığı: Cliff süresi dolduktan sonra, kalan vesting süresi boyunca hisseler genellikle aylık, üç aylık veya yıllık dilimler halinde hak edilir. Örneğin, 4 yıl vesting ve 1 yıl cliff olan bir durumda, 1. yılın sonunda %25'i, sonraki 3 yıl boyunca da her ay yaklaşık %2.08'i (toplamda %75) hak edilir.

4. Hisse Geri Alım Mekanizmaları ve Fiyatlandırma: İşte burası işin en can alıcı noktalarından biri. Ayrılık durumlarında şirketin veya kalan ortakların, ayrılan ortağın hak edilmemiş hisselerini geri alım şekli ve fiyatı belirlenir. Bu, ayrılığın niteliğine göre değişir:

   • İyi Ayrılma (Good Leaver): Ortağın hastalık, vefat, sakatlık gibi haklı nedenlerle veya şirketle anlaşarak, iyi niyet çerçevesinde ayrılması durumudur. Bu durumda, ayrıldığı güne kadar hak ettiği hisseler elinde kalır ve hak edilmemiş hisseleri genellikle piyasa değerinden veya makul bir değerlemeden sonra belirlenen bir fiyattan şirket veya kalan ortaklar tarafından geri alınır.
   • Kötü Ayrılma (Bad Leaver): Ortağın şirkete karşı yükümlülüklerini ihlal etmesi (hırsızlık, rekabet yasağını ihlal, görev ihmali, dolandırıcılık vb.) veya haksız fesihle ayrılması durumudur. İşte bu senaryoda, ayrılan ortak hak ettiği hisselerini bile kaybedebilir ya da şirket/kalan ortaklar bu hisseleri nominal değerden (sembolik bir fiyattan) veya bedelsiz olarak geri alma hakkına sahip olur. Bu, caydırıcı bir maddedir.
   • Nötr Ayrılma (Neutral Leaver): Çoğu zaman "istifa" gibi kişisel nedenlerle, ancak şirkete zarar vermeden gerçekleşen ayrılıklardır. Bu durumda, ortak ayrıldığı güne kadar hak ettiği hisselerini elinde tutar ve hak edilmemiş hisseleri şirket veya kalan ortaklar tarafından belirli bir indirimle piyasa değerinden veya önceden belirlenmiş bir formülle geri alınır. Bu indirim, ayrılan ortağın erken ayrılmasının şirkete verdiği operasyonel ve finansal yükü dengelemek içindir.

Ortaklık Sözleşmesine Hangi Maddeler Eklenmeliydi?

Şimdi sorunuzun "Ortaklık sözleşmesine hangi maddeleri eklemeliydik?" kısmına gelelim. Bir sonraki girişiminizde veya mevcut ortaklık yapınızı revize ederken mutlaka aşağıdaki maddeleri bir hukukçu eşliğinde ortaklık sözleşmenize ekleyin:

1. Detaylı Vesting Maddesi: Yukarıda bahsettiğimiz tüm unsurları (vesting süresi, cliff süresi, hak ediş sıklığı) açıkça belirtin. Örneğin: "Kurucu ortakların her biri [X]% hissesini 4 yıl boyunca hak edecektir. İlk 1 yılın (cliff dönemi) sonunda hisselerinin %25'ini hak edecek, kalan %75'i ise sonraki 36 ay boyunca aylık eşit taksitlerle hak edilecektir."
2. Hisse Geri Alım Mekanizmaları ve Fiyatlandırma: "İyi Ayrılma", "Kötü Ayrılma" ve "Nötr Ayrılma" tanımlarını ve her bir ayrılma türü için hisse geri alım fiyatını (nominal değer, piyasa değeri, indirimli piyasa değeri) ve geri alım prosedürünü (şirketin mi, kalan ortakların mı, ödeme planı vs.) netleştirin.
3. Rekabet Yasağı: Ayrılan ortağın, belirli bir süre ve coğrafi alanda şirketinizin faaliyet konusuyla ilgili bir iş yapmasını yasaklayan madde.
4. Gizlilik Yükümlülüğü: Şirketin ticari sırlarını, müşteri listelerini ve stratejilerini koruyan sürekli bir gizlilik maddesi.
5. Devir Kısıtlamaları: Ortakların hisselerini üçüncü kişilere devretmeden önce diğer ortaklara veya şirkete öncelik tanıma hakkı (ön alım hakkı) veya diğer ortakların onayı gibi kısıtlamalar.
6. Hukuk ve Yetkili Mahkeme: Uyuşmazlık durumunda uygulanacak hukuk ve yetkili mahkemeyi/tahkim heyetini belirtmek.

Mevcut Durum İçin Pratik Adımlar (Ortaklık Sözleşmesi Yoksa veya Eksikse)

Eğer mevcut ortaklık sözleşmenizde bu maddeler yoksa veya hiç sözleşme yapmadıysanız, durum biraz daha karmaşık olsa da, hala yapabileceğiniz şeyler var:

1. Hukuki Danışmanlık Alın: Bu en kritik adımdır. Bir avukatla derhal görüşün. Durumunuzu detaylıca anlatın. Ortaklık yapınız (Adi Ortaklık mı, Limited Şirket mi, Anonim Şirket mi), herhangi bir yazılı belge olup olmadığı, hatta e-posta yazışmaları bile durumu etkileyebilir.
2. Müzakere Masasına Oturun: En iyi senaryo, ayrılmak isteyen ortağınızla oturup durumu konuşmaktır. Şirketin henüz yolun başında olduğunu, ortak emeğin henüz karşılığını bulmadığını, kendisinin erken ayrılmasının kalan ortaklar üzerindeki yükünü ve finansal zorlukları anlatın. Belki ortak, hak edemediği hisselerini bırakmayı veya sembolik bir bedelle devretmeyi kabul edebilir.
3. "Hisse Devri ve Ortaklık İlişkisinin Sona Erdirilmesi Sözleşmesi" Hazırlayın: Eğer ortak bir miktar hisse almayı talep ediyorsa, ona hak ettiğinden daha az hisse teklif ederek, kalan hisseleri şirketin veya sizin geri almanızı sağlayacak bir sözleşme taslağı oluşturulabilir. Bu sözleşmede, ortağın şirketteki tüm hak ve yükümlülüklerinin sona erdiği, gelecekte şirketten herhangi bir talepte bulunmayacağı, rekabet etmeyeceği ve gizlilik yükümlülüklerine uyacağı net bir şekilde belirtilmelidir.
4. Değerleme Yaptırın (Gerekliyse): Eğer ortakta hisse kalacaksa ve bu hisselerin geri alınması gerekiyorsa, şirketinizin mevcut durumdaki değerinin tarafsız bir uzman tarafından belirlenmesi, hisse başına düşen adil değeri ortaya koyar. Ancak 6 aylık bir şirket için bu değerin çok yüksek olmayacağını unutmayın.
5. Alternatif Çözümler Sunun: Belki ortağa hisse yerine, belirli bir danışmanlık ücreti veya belli bir kilometre taşına ulaşıldığında küçük bir ödeme teklif edebilirsiniz. Bu, onun emeğini tamamen yok saymadan, ancak şirketin geleceğini riske atmadan bir çıkış yolu olabilir.

Unutmayın: İnsan İlişkileri ve Şeffaflık

Hukuki süreçler ne kadar önemli olursa olsun, bir ortaklıktan ayrılırken insan ilişkilerini tamamen göz ardı etmemek gerekir. Mümkün olduğunca şeffaf ve profesyonel bir yaklaşım sergilemek, gelecekte oluşabilecek husumetlerin önüne geçebilir. Unutmayın, girişimcilik dünyası küçük ve iyi ilişkiler her zaman kapıları açar.

Sonuç: Geleceğe Yönelik Güçlü Bir Başlangıç İçin Vesting Şart!

Sevgili girişimciler, bu tür durumlar can sıkıcı olsa da, aslında geleceğe yönelik çok değerli dersler içerir. Vesting, bir lüks değil, kurucu ortakların ve şirketinizin geleceğini güvence altına almak için atılması gereken zorunlu bir adımdır. İlk günden itibaren, en yakın arkadaşınızla bile ortaklık kurarken, sanki bir yatırımcıya sunum yapıyormuşçasına detaylı ve profesyonel bir ortaklık sözleşmesi hazırlayın. Bir avukatla çalışmaktan asla kaçınmayın; bu, gelecekte karşılaşabileceğiniz çok daha büyük maliyetlerin ve sorunların önüne geçecektir.

Umarım bu bilgiler, hem mevcut durumunuzda size bir yol haritası sunar hem de gelecekteki girişimlerinizde karşılaşabileceğiniz benzer sorunlara karşı sizi daha hazırlıklı hale getirir. Yolunuz açık, girişimleriniz başarılı olsun!