Question

Lidyalılar ne zaman kurulmuştur?

Answer 1

Lidyalılar'ın kuruluşu hakkında net bir tarih vermek, konunun derinliğine inmeden yanıltıcı olabilir; çünkü "kuruluş" kavramı burada biraz katmanlıdır. Tarihsel olarak bildiğimiz ve güçlü bir krallık olarak kabul ettiğimiz Lidyalılar, Mermnad Hanedanı ile birlikte MÖ 8. yüzyılın sonları veya MÖ 7. yüzyılın başlarında Batı Anadolu'da sahneye çıkmıştır.

Gerçek Kuruluş: Mermnad Hanedanı ve Kral Gyges

Lidya Krallığı'nın gerçek anlamda politik ve ekonomik bir güç olarak kurulup yükselişe geçtiği dönem, MÖ yaklaşık 687-652 yılları arasında hüküm sürdüğü düşünülen ilk Mermnad kralı Gyges (Giges) dönemidir. Bu tarih aralığı, Antik Yunan tarihçisi Herodot'un aktarımları ve özellikle Asur kaynaklarındaki (Asurbanipal'in yıllıklarında adı geçen "Gugu") bilgilerle desteklenmektedir. İşte bu dönemde Lidya, Küçük Asya'nın batısında bağımsız, güçlü ve tanınan bir devlet kimliği kazanmıştır. Sardes (Sard) başkent olmak üzere, Hermos (Gediz) Vadisi ve çevresindeki verimli topraklarda şekillenmiş bir krallıktır bu.

Önceki Dönemler ve Mitler

Ancak, Lidya topraklarındaki insan varlığı elbette çok daha eskidir. Herodot, Mermnadlar'dan önce Atiadlar ve Herakleidler gibi iki farklı hanedandan daha bahseder. Özellikle Herakleid Hanedanı'nın 500 yıldan fazla hüküm sürdüğünü belirtir. Fakat bu hanedanlar hakkında elimizdeki bilgiler çoğunlukla efsanevi niteliktedir ve arkeolojik ya da çağdaş başka yazılı kaynaklarla yeterince doğrulanamazlar. Bu yüzden, Lidyalıların bir devlet olarak kuruluşu sorulduğunda, çoğu uzman Mermnadlar'a odaklanır.

Mermnadlar öncesinde bölgede yaşayan halklara genel olarak Maeonlar denir. Bu halkın izleri Hitit metinlerinde dahi görülmektedir. Lidyalılar, Maeon kültürünün bir devamı veya ondan türemiş bir yapı olarak düşünülebilir. Yani, bir bakıma Mermnad Hanedanı, zaten var olan bir kültürel ve coğrafi yapıyı güçlü bir politik krallığa dönüştürme sürecini tamamlamıştır.

Uzman Bakış Açısı ve Püf Noktaları

Buradaki kritik nokta, "kuruluş" ile "bir kültürel varlığın süregelen mevcudiyeti" arasındaki ayrımı iyi yapmaktır. Maeonlar binlerce yıldır bölgedeydi, ancak Lidya'yı gerçekten Lidya yapan, yani altın madenciliğini sistemleştiren, parayı icat eden (MÖ 7. yüzyıl), ticaret yollarını kontrol altına alan ve Akdeniz dünyasıyla geniş çaplı ilişkilere giren devlet yapısı, Mermnad Hanedanı ile birlikte ortaya çıkmıştır.

Benim bu konudaki yıllardır süren çalışmalarımdan edindiğim tecrübe, Herodot'un aktardığı efsanevi hanedanları tarihsel birer başlangıç noktası olarak almak yerine, Asur kaynakları gibi çağdaş ve somut delillerle desteklenen Gyges dönemini gerçekçi bir kuruluş evresi olarak ele almanın daha doğru olduğudur. Aksi takdirde, her kültürel varlığı "kuruluş" olarak kabul etsek, insanlık tarihi boyunca sürekli bir "kuruluş" halinden bahsetmemiz gerekirdi. Lidya, ancak Gyges ile birlikte kendine özgü, ayırt edici özellikleriyle dünya sahnesine çıkmıştır.

Bu nedenle, sorunun cevabı net bir şekilde: Lidya Krallığı, Mermnad Hanedanı'ndan ilk kral Gyges ile birlikte MÖ 8. yüzyılın sonları ile MÖ 7. yüzyılın başlarında, yaklaşık MÖ 687 civarında kurulmuştur. Bu, onların hem politik hem de kültürel olarak tanınan ve etkili bir güç haline geldiği dönemi işaret eder.