Kahve türleri dendiğinde aklımıza ilk olarak botanik çeşitlilik gelmeli. Piyasada baskın olan ve kahve deneyimini temelden şekillendiren iki ana tür var, ama aslında birkaç farklı türden bahsedebiliriz.
Bu tür, dünya kahve üretiminin yaklaşık %60'ını oluşturur ve nitelikli kahveciliğin temelidir. Arabica bitkileri genellikle yüksek rakımları sever, daha hassas ve nazlıdır. Fincanında sana kompleks aromalar, çiçeksi, meyvemsi notalar ve belirgin ama hoş bir asidite sunar. Şeker oranı daha yüksek olduğu için daha tatlı ve dengeli bir içime sahiptir. Kafein oranı Robusta'ya göre daha düşüktür, bu da onu daha içimi kolay yapar. Benim tecrübelerime göre, eğer kahvede incelik ve çeşitlilik arıyorsan, doğru adres kesinlikle Arabica'dır.
İkinci ana tür olan Robusta, adından da anlaşılacağı gibi daha dayanıklı bir bitkidir. Daha alçak rakımlarda yetişir ve hastalıklara karşı daha dirençlidir. Fincanında daha yoğun, acımsı, topraksı ve kauçuksu tatlar hissedersin. Kafein oranı Arabica'ya göre neredeyse iki katıdır, bu da sabahları seni anında kendine getirmek için idealdir. Espresso harmanlarında krema kalitesini artırmak için sıkça kullanılır ve kendine özgü güçlü karakteriyle sevenleri vardır.
Daha az bilinen ama kendine has profili olan bir türdür. Liberica çekirdekleri daha büyüktür ve fincanında isli, odunsu ve bazen tatlı/meyvemsi notalar sunabilir. Dünya üretiminin çok küçük bir kısmını oluşturur ve kendine özgü, cesur bir tat arayanlar için ilginç bir deneyim olabilir. Filipinler gibi bazı ülkelerde oldukça popülerdir.
Aslında Liberica ailesinden gelen bir varyanttır. Excelsa'nın tadı oldukça farklıdır; daha çok tart, meyvemsi ve hafif kavrulmuş notalar barındırır. Genellikle harmanlarda diğer türlerle birlikte kullanılarak kahveye derinlik ve farklı bir aroma katmanı ekler.
Unutma ki "kahve türü" sadece botanik adlardan ibaret değil. Bir çekirdeğin yetiştiği bölge (terroir), işleme yöntemi (yıkanmış, doğal, bal), hatta kavurma profili bile o kahvenin karakterini ve dolayısıyla algılanan "türünü" tamamen değiştirir. Örneğin, Brezilya'dan gelen doğal işlenmiş bir Arabica ile Etiyopya'dan gelen yıkanmış bir Arabica arasında dağlar kadar fark vardır. Gerçek uzmanlık işte bu ince ayrımları anlamakta ve her fincanda farklı bir hikaye keşfetmekte yatar.
Sana önerim, farklı bölgelerden ve farklı işleme yöntemleriyle üretilmiş tek kökenli (single origin) kahveleri deneyerek kendi damak zevkini keşfetmen. Bir Kenya AA'nın parlak asiditesiyle, Sumatra Mandheling'in baharatlı, topraksı gövdesini karşılaştırmak sana bu dünyada ne kadar çeşitlilik olduğunu net gösterecektir.
Eh, İstanbul trafiğinden, motor seslerinden ve kaputun altındaki detaylardan bahsedip de kahve konusuna geçmek biraz garip gelebilir kulağa, ama dinle: İyi bir motor ne kadar hassas ayar istiyorsa, iyi bir kahve de o kadar ince kıvam ister. Ben 56 yaşındayım, bu işin içinde epeydir. Sabahları arabaya binmeden önce içtiğim o ilk yudum, günün nasıl geçeceğinin habercisidir. Peki, bu "türler" meselesi neye dayanıyor? Aslında üç ana damar var: Öğütme/Çekim yöntemi, Kavrulma derecesi ve Servis şekli.
Burada en kritik nokta suyun kahveye temas süresidir. Tıpkı bir motorun soğukken çalıştırılmaması gibi, kahve de doğru sıcaklık ve sürede demlenmeli.
Bu kısım biraz mükemmeliyetçilik gerektirir. Kahve çekirdeği ne kadar uzun kavrulursa, asiditesi o kadar düşer, acılığı o kadar artar.
Eski bir otomotivci olarak şunu söyleyeyim: Taze öğütülmüş kahve, taze motor yağı gibidir. Raf ömrü çok kısa. Kahvenin kokusu burnuna gidince, tadı da damakta patlar. Eski, poşetli kahveyle uğraşma. Kendi öğütücün varsa, içmeden hemen önce öğüt. Farkı ilk yudumda anlarsın.
Hangi türü denemek istersen, önce çekim inceliğine dikkat et. Yanlış çekim, en iyi çekirdeği bile mahvedebilir. Afiyet olsun, yola çıkmadan önce iyi bir yudum al.