Question

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ne zaman kaldırılmıştır?

Answer 1

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM), 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan Anayasa değişikliği referandumu ile kabul edilen düzenlemeler kapsamında, 24 Aralık 2017 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile resmen kaldırılmıştır.

Kaldırılma Süreci ve Arka Planı

Bu köklü değişiklik, özellikle 15 Temmuz 2016'daki hain darbe girişiminin ardından Türk yargı sisteminde askeri yargının tamamen lağvedilmesi ve yargı birliğinin sağlanması hedefinin bir parçasıydı. Askeri mahkemelerin ve yüksek yargı organlarının varlığı, Türkiye'nin sivil-asker ilişkilerinde ve adil yargılanma hakkı tartışmalarında uzun süredir önemli bir eleştiri ve reform alanıydı.

16 Nisan 2017 tarihli Anayasa değişikliği (6771 sayılı Kanun), Anayasa'nın 145. maddesinde yapılan düzenleme ile askeri yargının görev alanını sadece savaş haliyle sınırlayarak, Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin kuruluş ve görevlerini düzenleyen hükümleri Anayasa metninden çıkardı. Bu, Anayasal düzeyde AYİM'in varlığına son verildiği anlamına geliyordu. Daha sonra, 696 sayılı KHK ile bu Anayasa değişikliği fiilen uygulamaya konmuş, AYİM'in işleyişine son verilerek görevleri ve dosyaları sivil yargıya devredilmiştir.

Sonuçları ve Uzman Gözüyle Değerlendirme

AYİM'in kaldırılması, Türk hukuk sistemi için çok katmanlı ve stratejik bir dönüşümü ifade eder:

1. Yargı Birliği: En temel ve önemli sonuç, Türkiye'de askeri yargı sisteminin sivil yargıya tamamen entegre edilerek yargı birliğinin sağlanmasıdır. Artık, savaş hali dışındaki durumlarda, asker kişilerin idari işlemlerinden (disiplin, terfi, atama, özlük hakları vb.) doğan davaları da dahil olmak üzere tüm idari davaları, sivil idare mahkemeleri ve Danıştay'da görülmektedir. Bu, hukukun üstünlüğü ilkesinin daha tutarlı ve evrensel normlara uygun bir şekilde uygulanması açısından büyük bir adımdır.
2. Görev Devri ve Entegrasyon: AYİM'in bakmakta olduğu tüm davalar, yargı çevresi ve davanın niteliğine göre Danıştay veya ilgili idare mahkemelerine aktarıldı. Bu süreç, binlerce dosyanın yeniden tasnif edilerek sivil yargıdaki ilgili mercilere dağıtılmasını gerektiren lojistik ve hukuki olarak karmaşık bir operasyondu. Aynı şekilde, AYİM üyeleri ve diğer personeli de, yaş, kıdem ve mesleki tecrübelerine göre Danıştay veya idare mahkemelerinde görevlendirildi.
3. Sivil Otoritenin Güçlenmesi: Bu değişiklik, sadece bir mahkemenin kapatılmasından çok daha fazlasını ifade ediyor. Türkiye'de demokratikleşme ve sivil otoritenin güçlenmesi yolunda atılmış çok kritik bir adımdır. Askeri personelin sivil idari yargıya tabi olması, disiplin, terfi gibi idari konularda yargı denetimini daha şeffaf ve hesap verebilir hale getirmiştir.

Kendi tecrübelerimden yola çıkarak şunu söyleyebilirim: Askeri yargının ilga edilmesi, özellikle askeri personelin özlük hakları ve idari işlemlerine yönelik davalarda hukuki güvenlik ve eşitlik ilkesi açısından oldukça olumlu bir etki yarattı. Artık herhangi bir idari işlemden mağdur olan askeri personel, tüm vatandaşlar gibi aynı idari yargılama usullerine ve aynı yargıçlar tarafından yargılanma güvencesine sahip. Bu durum, hukuk devleti ilkesinin askeri alanda da tam anlamıyla hayata geçirilmesi anlamına geliyor.