Sadece 'Psikolojik' Denilen Şikayetlerin Sonradan Ciddi Hastalık Çıkması Hekim Sorumluluğuna Girer mi?

Question

Bir yakınım benzer bir durum yaşadı; aylarca ağrılarla gittiği doktorlar hep 'strestendir, psikolojik' deyip gönderdi. Maalesef teşhis geciktiği için hastalığı daha ileri bir seviyeye geldi. Hekimin burada sorumluluğu nasıl değerlendirilir, hasta veya hasta yakını olarak hukuki bir yol izlenebilir mi?

Answer 1

Merhaba sevgili okuyucular,

Bu soruyu duyduğumda içimin burkulduğunu söylemeliyim. Çünkü bu senaryo, maalesef Türkiye'de ve dünyanın birçok yerinde çok sık karşılaşılan, can yakan bir gerçeklik. Yakınlarınızın yaşadığı durum, hem tıbbi etiğin hem de hasta haklarının merkezinde duran, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir mesele. Bir uzman olarak, bu konuyu enine boyuna masaya yatırmak, hem hekimlerin sorumluluklarını hatırlatmak hem de siz değerli hasta ve hasta yakınlarına yol göstermek benim için bir görev.

'Psikolojik' Etiketi: Bir Yanılgı mı, Bir Kaçış mı?

Öncelikle şunu netleştirelim: İnsan bir bütündür. Beden ve zihin birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Stres, kaygı, depresyon gibi psikolojik durumların fiziksel belirtilere yol açabileceği bilimsel bir gerçektir. Mide ağrısı, baş dönmesi, kas spazmları, kronik yorgunluk gibi pek çok şikayetin altında yatan nedenlerden biri psikolojik faktörler olabilir. Ancak bu durum, her fiziksel şikayetin otomatik olarak "psikolojik" damgasıyla geçiştirilebileceği anlamına gelmez.

Maalesef günümüzde bazı hekimler, özellikle yoğun çalışma temposu, bilgi eksikliği veya bazen de daha kolay bir çıkış yolu bulma amacıyla, karmaşık veya açıklanamayan fiziksel şikayetleri hızlıca "psikolojik" olarak etiketleme eğiliminde olabiliyorlar. Bu etiketleme, hastalar için bir çıkmaza dönüşebiliyor. Çünkü "psikolojik" denildiğinde, çoğu zaman hastanın şikayetleri ciddiye alınmıyor, gerekli tetkikler yapılmıyor ve asıl hastalığın teşhisi gecikiyor. Yakınlarınızın yaşadığı da tam olarak bu durum. Aylarca süren ağrıların sadece strese bağlanması, maalesef kritik bir zaman kaybına neden olmuş.

Peki, Hekimin Sorumluluğu Nerede Başlar, Nerede Biter?

Burada hekimin sorumluluğu konusunda net bir çizgi çekmemiz gerekiyor. Hekimlik, bilgi ve tecrübenin yanı sıra, vicdan ve özen göstermeyi gerektiren bir meslektir.

1. Bütüncül Yaklaşım ve Araştırma Yükümlülüğü:

Bir hekim, hastanın şikayetlerini dinlerken, aklında olabilecek tüm olası nedenleri değerlendirmekle yükümlüdür. Bu, sadece psikolojik nedenleri değil, her şeyden önce fiziksel, organik nedenleri araştırmayı da kapsar. Bir hastanın "psikolojik" olabileceği düşünülse bile, standart tıbbi prosedürlere göre olası tüm organik hastalıkların dışlanması esastır. Yani, hekimin ilk görevi şikayetin altında yatabilecek ciddi bir fiziksel hastalığı gözden kaçırmamaktır.

• "Kırmızı Bayraklar" (Red Flags): Tıpta belirli şikayetler veya bulgular "kırmızı bayrak" olarak adlandırılır. Bunlar, ciddi bir hastalığın olası işaretleridir ve hekimi daha detaylı araştırma yapmaya sevk etmelidir. Örneğin, açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemeleri, ilerleyici nörolojik bulgular veya yakınınızın durumundaki gibi kronik ve geçmeyen ağrılar gibi semptomlar kesinlikle basitçe "psikolojik" denilerek geçiştirilmemelidir. Hekimin bu "kırmızı bayrakları" tanıma ve gerektiği gibi hareket etme sorumluluğu vardır.
• Ayırıcı Tanı: Hekim, şikayete neden olabilecek tüm hastalıkları içeren bir ayırıcı tanı listesi oluşturmalı ve bu listedeki hastalıkları elemek için gerekli muayene, tahlil ve görüntüleme yöntemlerini kullanmalıdır. "Psikolojik" tanı, bu listenin en sonuna yazılmalı ve ancak diğer tüm organik nedenler dışlandıktan sonra düşünülmelidir.

2. Aydınlatma Yükümlülüğü ve Yönlendirme:

Eğer bir hekim, tüm araştırmalara rağmen fiziksel bir neden bulamaz ve şikayetlerin psikolojik kaynaklı olabileceğine kanaat getirirse, bu durumda da önemli sorumlulukları vardır:

• Aydınlatma: Hastayı ve yakınlarını bulgular hakkında şeffafça bilgilendirmeli, neden psikolojik bir etken düşünüldüğünü bilimsel verilerle açıklamalıdır.
• Yönlendirme: Hastayı bir psikiyatrist, psikolog veya ilgili başka bir uzmana yönlendirmelidir. Sadece "psikolojik" deyip kapıdan göndermek, etik ve yasal olarak kabul edilemez.

3. Özen Yükümlülüğü (Tıbbi Malpraktis):

Tıbbi malpraktis (tıbbi uygulama hatası), hekimin özen yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucu hastanın zarar görmesi durumudur. Yakınlarınızın yaşadığı durumda, aşağıdaki unsurlar tıbbi malpraktis kapsamında değerlendirilebilir:

• Teşhis Gecikmesi (Tanı Hatası): Hekimin standart tıbbi uygulamalara aykırı olarak yeterli incelemeyi yapmaması veya mevcut bulguları yanlış yorumlaması sonucunda doğru tanının konulmasında gecikme yaşanması. Bu gecikme, hastalığın ilerlemesine ve tedavi şansının azalmasına neden olabilir.
• Tedaviyi Reddetme veya Yetersiz Tedavi: Şikayetleri yeterince araştırmadan "psikolojik" deyip göndermek, hastaya gerekli tıbbi yardımın reddedilmesi veya yetersiz kalması anlamına gelebilir.

Hekimin burada sorumluluğu nasıl değerlendirilir? Eğer hekim, standart tıbbi uygulamaların gerektirdiği tetkik ve incelemeleri yapmadan, objektif bulguları göz ardı ederek veya yanlış yorumlayarak hastanın şikayetlerini sadece "psikolojik" olarak değerlendirmiş ve bu nedenle doğru tanı gecikmiş, hastalık ilerlemişse, evet, hekimin sorumluluğu doğar. Bu, "özen eksikliği" olarak kabul edilir.

Hukuki Boyut: Hasta veya Hasta Yakını Olarak Ne Yapılabilir?

Yakınlarınızın yaşadığı bu talihsiz durum karşısında hukuki yollara başvurma hakkınız bulunmaktadır. Bu süreç genellikle karmaşık ve zaman alıcı olabilir, ancak hak aramak önemlidir.

1. Şikayet Mekanizmaları:

• Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Birimleri: Hastanelerin içinde veya il sağlık müdürlüklerinde bulunan hasta hakları birimlerine başvurarak şikayetinizi dile getirebilirsiniz. Bu birimler genellikle arabuluculuk yapmaya çalışır.
• Türk Tabipleri Birliği (TTB): İlgili hekimin bağlı olduğu Tabip Odası'na yazılı şikayette bulunabilirsiniz. Tabip Odası, hekim hakkında meslek etiği kurallarına aykırılık olup olmadığını inceleyebilir ve disiplin soruşturması başlatabilir.
• Savcılık: Hekimin kusurlu eylemi sonucunda bir can kaybı yaşanması veya ağır yaralanma meydana gelmesi durumunda, "taksirle yaralama" veya "taksirle ölüme sebebiyet verme" suçlarından savcılığa suç duyurusunda bulunulabilir.

2. Tazminat Davası (Tıbbi Malpraktis Davası):

Uğranılan maddi ve manevi zararın karşılanması amacıyla Asliye Hukuk Mahkemesi'nde hekime karşı bir tazminat davası açılabilir. Bu davada ispat edilmesi gereken temel unsurlar şunlardır:

• Hekimin Kusuru: Hekimin standart tıbbi uygulamalara aykırı davranarak özen yükümlülüğünü ihlal ettiğinin kanıtlanması. Bu, genellikle tıbbi bilirkişi raporları ile ortaya konur. Mahkeme, ilgili tıp alanından uzman hekimlerden oluşan bir bilirkişi heyetinden rapor talep eder. Bu rapor, hekimin davranışının "tıbbi standartlara uygun olup olmadığını" belirler.
• Zarar: Hastanın hekimin kusurlu eylemi sonucunda uğradığı maddi (tedavi masrafları, iş göremezlik, gelir kaybı vb.) ve manevi (ağrı, ıstırap, yaşam kalitesinin düşmesi vb.) zararın varlığı.
• İlliyet Bağı (Nedensellik İlişkisi): Hekimin kusurlu eylemi ile hastanın uğradığı zarar arasında doğrudan bir nedensellik ilişkisi olması. Yani, hekimin hatası olmasaydı bu zararın oluşmayacağının ispatı.

Yakınlarınızın durumunda: Eğer "psikolojik" denilerek yapılan yetersiz muayene ve araştırmalar sonucunda hastalığın tanısı geciktiyse ve bu gecikme hastalığın ilerlemesine, tedavisinin zorlaşmasına veya kalıcı hasara yol açtıysa, illiyet bağı kurulabilir. Bilirkişi raporu bu noktada kilit rol oynar.

Önemli Not: Hukuki süreçlerde tıbbi kayıtlar hayati öneme sahiptir. Tüm muayene notları, tahlil sonuçları, reçeteler ve epikrizler eksiksiz bir şekilde saklanmalıdır. Bu belgeler, hekimin hangi aşamada hangi kararı verdiğini ve hangi uygulamaları yaptığını gösteren en somut delillerdir.

Peki, Siz Bir Hasta veya Yakını Olarak Neler Yapabilirsiniz?

Bu tür durumlardan korunmak veya hak arama sürecinde güçlü olmak için atabileceğiniz bazı adımlar var:

1. Soru Sormaktan Çekinmeyin: Doktorunuz size "psikolojik" bir tanı koyduğunda veya bu yönde bir şüphe dile getirdiğinde, mutlaka nedenlerini sorun. "Bu tanıyı koymadan önce hangi fiziksel rahatsızlıkları elediniz? Hangi testler yapıldı veya yapılmalıydı? Neden bu kadar eminsiniz?" gibi sorular sormak sizin hakkınızdır.
2. İkinci Görüş Alın (Second Opinion): Eğer şikayetleriniz devam ediyorsa, doktorunuzun açıklamaları sizi tatmin etmiyorsa veya iç sesiniz size bir şeylerin yanlış olduğunu söylüyorsa, mutlaka başka bir uzmandan ikinci bir görüş alın. Bu, en temel hasta haklarından biridir ve hayat kurtarıcı olabilir.
3. Detaylı Notlar Tutun: Her doktor ziyaretinde tarih, saat, doktorun adı, şikayetleriniz, doktorun söyledikleri, teşhisler, yapılan testler, verilen ilaçlar ve yönlendirmeler dahil her şeyi detaylıca not alın. Bu notlar, olası bir hukuki süreçte önemli delil teşkil edecektir.
4. Tıbbi Kayıtlarınızı Saklayın: Tüm reçeteleri, tahlil ve görüntüleme sonuçlarını, doktor raporlarını, hastane yatış evraklarını düzenli bir şekilde bir dosyada saklayın. Elektronik kopyalarını da bulundurun.
5. Haklarınızı Bilin: Hasta hakları konusunda bilgi edinin. Türkiye'de yürürlükte olan Hasta Hakları Yönetmeliği, size birçok güvence sağlar.
6. Avukat Desteği Alın: Eğer tıbbi malpraktis şüpheniz varsa, bu alanda deneyimli bir avukattan hukuki danışmanlık almak en doğru adımdır.

Sonuç: Güven ve Sorumluluğun Dengesi

Hekim-hasta ilişkisi güven üzerine kuruludur. Ancak bu güven, hekimin özen yükümlülüğünü yerine getirdiği, hastanın da haklarını bildiği takdirde sağlıklı bir şekilde sürdürülebilir. Yakınlarınızın yaşadığı durum, bizlere hekimlik mesleğinin ne kadar kritik olduğunu ve her bir şikayetin ne kadar büyük bir ciddiyetle ele alınması gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.

Unutmayın, "psikolojik" tanısı, ancak diğer tüm ihtimaller dışlandıktan sonra konulabilecek bir tanıdır. Bir hekimin bir şikayeti doğrudan "psikolojik" olarak damgalaması, tıbbi bir hata olabileceği gibi, hasta için de geri dönülemez sonuçlara yol açabilir. Haklarınızı bilin, sorgulayın ve gerektiğinde ikinci bir görüş almaktan çekinmeyin. Sağlığınız her şeyden önemlidir.

Geçmiş olsun dileklerimle,
[Uzman Adınız/Unvanınız]