Depremden sonra atman gereken ilk ve en önemli adım, kendi can güvenliğini ve yakın çevrendekilerin güvenliğini sağlamaktır. Panik yapmadan, hızlı ve bilinçli hareket etmek hayati önem taşır.
İlk Anlar: Can Güvenliği ve Temel Kontroller
- Güvenli Bir Yer Bul: Eğer kapalı alandaysan, hasar görmemiş, sağlam bir yere geçmeye çalış ve artçı sarsıntılara karşı tetikte ol. Dışarıdaysan, binalardan, elektrik direklerinden ve ağaçlardan uzak durarak açık bir alana git.
- Yaralı Kontrolü ve İlk Yardım: Kendinde veya yakınındakilerde yaralanma olup olmadığını kontrol et. Küçük yaralanmalara hemen ilk yardım uygula. Ağır yaralılar için profesyonel yardım gelene kadar temel yaşam desteği sağlamaya çalış.
- Tehlike Kontrolü:
- Yangın: Küçük yangınları söndürmeye çalış; büyükse derhal uzaklaş ve itfaiyeye bildirmeye çalış.
- Gaz Kaçağı: Eğer gaz kokusu alıyorsan, asla elektrik düğmelerine dokunma, kibrit yakma. Kıvılcım çıkarabilecek her şeyden uzak dur ve ana gaz vanasını kapat.
- Elektrik ve Su: Elektrik çarpma ve su baskınlarını önlemek için ana şalteri indir ve ana su vanasını kapat.
- Haberleşme: Telefon hatları aşırı yükleneceği için kısa mesaj (SMS) kullanmayı tercih et. Sadece çok acil durumlar için telefon görüşmesi yap. Önceden belirlediğin bir acil durum iletişim noktası (şehir dışı bir akraba gibi) ile bağlantı kurmaya çalış.
Sonraki Adımlar: Toplanma, İhtiyaçlar ve Destek
- Güvenli Toplanma Alanına Geç: Önceden belirlenmiş toplanma alanlarına sakin adımlarla ilerle. Bu alanlar, yardımın organize edildiği ve güvenliğin sağlandığı yerlerdir. Yolları tıkamamaya özen göster.
- Durum Tespiti ve İhtiyaçların Belirlenmesi: Yanında taşıyabildiğin deprem çantandaki malzemeleri (su, gıda, ilaç, ilk yardım kiti) değerlendir. Ailenin veya grubun ihtiyaçlarını belirle ve yetkililere iletmeye hazır ol.
- Bina Hasar Tespiti: Evine geri dönme konusunda aceleci olma. Yetkililerce "hasarsız" veya "az hasarlı" olarak raporlanana kadar kesinlikle evine girme. Görünürde hasar olmasa bile iç yapıda ciddi hasarlar olabilir. Özellikle çatlakları, eğik duvarları ve zemin çökmelerini ciddiye al.
- Psikolojik Destek: Deprem, travmatik bir deneyimdir. Kendinin ve çevrendekilerin psikolojik sağlığını gözet. Duygularını ifade etmekten çekinme, gerekirse profesyonel destek al. Çocuklara ve yaşlılara özel ilgi göster, onlarla konuş ve güvende olduklarını hissettir.
- Yardım Faaliyetlerine Katılım: Güvenli ve yetkin olduğundan eminsen, arama kurtarma veya yardım dağıtım gibi faaliyetlere kontrollü bir şekilde katılabilirsin. Ancak, bilgisiz ve plansız hareketler hem sana hem de başkalarına zarar verebilir. Kendi inisiyatifinle enkazlara müdahale etmeye çalışma, uzman ekipleri bekle ve onlara alan aç.
Unutma, bu süreç uzun ve zorlu olabilir. En büyük gücün, sakin kalmak, iş birliği yapmak ve doğru bilgiye ulaşmaktır. Benim tecrübelerime göre, özellikle ilk 72 saatte herkesin kendi kendine yetebilmesi ve birbirine destek olması kritik öneme sahiptir. Çoğu zaman yardımın ulaşması zaman alabilir. Bu yüzden önceden hazırlanmış bir deprem çantan ve acil durum planın olması sana ve sevdiklerine zaman kazandırır, hayatta kalma şansınızı artırır.