"Toplum için sanat" anlayışını temel felsefe olarak benimseyen ve bunu sanatsal pratiğin merkezine koyan akım Sosyal Gerçekçilik (veya daha geniş bir tarihsel bağlamda Sosyalist Gerçekçilik) akımıdır. Ancak bu ifade, özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında, kapitalist toplumun yarattığı eşitsizliklere, işçi sınıfının sömürüsüne ve toplumsal çürümeye karşı sanatın bir bilinçlendirme ve kurtuluş aracı olarak kullanılmasını savunan Sosyal Gerçekçi hareketle özdeşleşir.
Bu akım, "Sanat için sanat" (l'art pour l'art) anlayışının tam zıddıdır. Sanatçı, estetik kaygıların ötesine geçerek toplumsal sorumluluk üstlenir. Görsel sanatlar, edebiyat ve sinemada ortak nokta, sanat eserinin salt bir dekoratif obje değil, toplumsal değişim için bir katalizör olması gerektiğidir.
Bu anlayış, özellikle Sovyet Rusya'da 1930'lu yıllarda "Sosyalist Gerçekçilik" politikasıyla devlet desteğiyle resmi bir akım haline gelmişse de, Batı dünyasında (özellikle ABD ve Avrupa'da) 1930'ların işçi hareketleri ve Büyük Buhran döneminde SOPA (Socialist Realist Painters Association) gibi bağımsız sanatçı grupları tarafından benimsenmiştir.
Pratikte bunun en somut örneklerinden biri, Diego Rivera'nın Meksikalı fresklerinde gördüğün gibi, tarihsel olayların ve günlük hayatın devasa duvar boyalarıyla halkın gözünün önüne serilmesidir. Benzer şekilde, edebiyatta John Steinbeck'in Grapes of Wrath (Öfkenin Üzümleri) romanı da bu "toplum için sanat" ilkesinin en güçlü edebi yansımalarından biridir; çünkü yazar, sadece bir hikaye anlatmakla kalmaz, okuyucuyu toplumsal adaletsizlik karşısında ahlaki bir pozisyon almaya zorlar.
Eğer sanat tarihi veya estetik felsefe üzerine çalışıyorsan, bu ayrımı tutmak kritik önem taşır. "Sanat için sanat" akımı estetiğin bağımsızlığını savunurken, "Toplum için sanat" akımı sanatın ahlaki ve politik yükümlülüğünü önceller. Günümüzde de bu tartışma, sanatın kapitalist piyasa mekanizmalarına ne kadar hizmet ettiği mi, yoksa marjinalize edilmiş toplulukların sesi mi olacağı sorusu etrafında devam etmektedir.
Sonuç olarak, bu felsefeyi benimseyen akım Sosyal Gerçekçiliktir ve sanatın toplumsal dönüşümdeki rolünü sorgulayan her ciddi eleştirel okumada mutlaka karşılaşman gereken bir referans noktasıdır.