Ekonomiyi düzeltmek, tek bir sihirli formülle olmaz; ancak disiplinli, tutarlı ve acımasız veri odaklı bir politika setiyle mümkündür. Piyasalar o kadar akıllıdır ki, vaat değil, tutarlılık arar. İşte sürdürülebilir bir toparlanma için üzerinde durman gereken temeller:
Enflasyon, temelde bir para ve maliye politikası sorunudur. Hazine harcamalarının gelirleri aşması, yani bütçe açığının finansmanı için merkez bankasının basım yapması (parasal genişleme) enflasyonu körükler.
Kural: Bütçe açığı, GSYH’nin %3’ünün altında tutulmalı veya en azından sürdürülebilir bir seviyeye çekilmelidir.
Pratik: Vergi tabanının genişletilmesi ve verimsiz sübvansiyonların kaldırılması, mali disiplini sağlamanın en adil yollarından biridir.
Merkez Bankası, siyasi baskılardan arındırılmalı ve kredibilitesini yeniden kazanmalıdır. Enflasyon beklentileri, piyasanın geleceğe dair tahminidir. Bu beklentileri kırmak için politika faizinin, enflasyonu tetikleyen şokların üzerinde tutulması gerekir.
* Püf Nokta: Faiz oranlarının siyasi konjonktüre göre değil, enflasyon hedefine ve piyasa koşullarına göre belirlenmesi, kur istikrarının anahtarıdır.
İç talebe dayalı büyüme modeli, uzun vadede sürdürülemezdir. Ekonomi, ihracat odaklı ve yüksek katma değerli üretime dönmelidir.
Eğitim: Ar-Ge ve nitelikli iş gücü yatırımları, cari açığın kalıcı olarak kapanmasını sağlar.
Esneme: İş piyasasının ve mevzuatların esnetilmesi, yatırım ortamını iyileştirir.
Yolsuzluk, rüşvet ve keyfi müdahaleler, sermaye birikimini ve dış yatırımcı güvenini öldürür. Güçlü yargı bağımsızlığı ve saydam kamu harcamaları, ekonomik istikrarın görünmez temelleridir.
Bir girişimci olarak, belirsizlik dönemlerinde en büyük hata "hızlı karar vermektir". Ekonomik düzelmeyi izlerken, reel faiz oranına odaklan. Nominal faiz yüksek görünse bile, enflasyonun altında kaldığı sürece borçlanmak ve yatırım yapmak mantıklıdır. Ayrıca, döviz kuru riskini yönetmek için gelir-gider dengesini mümkünse aynı para biriminde tutmaya çalış.
Sonuç olarak; ekonomi düzelmez, düzeltilir. Bu süreçte sabır, veriye saygı ve kurumsal tutarlılık, siyasi popülizmden her zaman daha kârlıdır.