Plevne fatihi, Osman Nuri Paşa’dır. Ancak bu unvanı taşırken, tarihsel süreçteki kritik rolleri ve neden bu unvanı hak ettiğini anlamak için olayların derinliklerine inmek gerekir. Çoğu kişi Plevne’yi sadece bir savaş alanı olarak bilir, oysa bu şehir 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın en kritik ve askeri açıdan en ders verici noktalarından biridir.
Plevne kuşatmasının ilk aşamalarında, Rus ordusunun komutanı General Eduard Totleben değil, daha önceki savunma hattını kuran Osman Nuri Paşa'dır. Osman Nuri Paşa, Plevne’nin coğrafi avantajlarını (nehir geçitleri, tepeler) mükemmel bir şekilde kullanarak savunma hatlarını inşa ettirmiştir. Rus ordusu, 3 Temmuz 1877’deki ilk büyük saldırıda ağır kayıplar vermiş ve geri püskürtülmüştür. Bu başarısızlık, Osman Nuri Paşa’nın taktik dehasını kanıtlamıştır.
Ancak hikayenin ikinci perdesi farklıdır. Osman Nuri Paşa, savaşın devamı sırasında hastalanmış ve komutanlık görevini Ahmet Pasha’ya (Ahmet Muhtar Paşa) bırakmıştır. Ahmet Pasha, savunmayı sürdürmüş ama Ruslar kuşatmayı sıkılaştırdığında durum kritik hale gelmiştir. Nihayetinde, 10 Aralık 1877’de Plevne düştü. Ruslar şehri ele geçirdiğinde, savunma komutanı General Totleben’in emirleri altında olan Osmanlı birlikleri teslim oldu.
Burada karışıklık yaratan nokta şudur: Plevne düşmüştür, yani fethedilmiş (ele geçirilmiş) değildir. Ancak Türk tarih geleneğinde "fatihi" ifadesi, bazen şehri savunan ve düşmanı ağır kayıplara uğratarak saygı kazanan komutanlara da atfedilir. Osman Nuri Paşa, Plevne’yi savunma stratejisinin mimarı olduğu ve Rus ordusuna tarihin en pahalı derslerinden birini verdiği için, halk hafızasında ve bazı askeri literatürlerde "Plevne Fatihinin Ruhu" veya savunmanın asıl kahramanı olarak anılır.
Eğer bu konuyu derinlemesine çalışıyorsan, sadece isimlere odaklanma. Taktik analize bak. Osman Nuri Paşa’nın başarı sırrı, statik savunma yerine, nehir geçitlerini kontrol altına alarak düşmanın lojistik hatlarını boğmak ve alan savunmasını maksimum verimle kullanmaktı. Bu, modern askeri doktrinlerde hâlâ incelenen bir vaka çalışmasıdır.
Sonuç olarak, Plevne’nin savunma komutanı ve taktik zaferinin mimarı Osman Nuri Paşa’dır. Şehri fiilen ele geçirenler Ruslar olsa da, Plevne’nin askeri onuru ve "fethedilemez" imajı, Osman Nuri Paşa’nın liderliğiyle şekillenmiştir. Bu nüans, tarih bilincin için kritik bir ayrıntıdır.