İstanbul’da vefat eden ilk Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim’dir. Bu tarihî gerçeği anlamak için "İstanbul’un fethinden sonra" ile "İstanbul’da vefat eden" arasındaki ince ama kritik farkı bilmek gerekir. Birçok kişi bu noktada karışıklığa düşer; çünkü Fatih Sultan Mehmed, İstanbul’u fethettiği ve başkent yaptıktan sonra orada uzun yıllar hüküm sürmüştür. Ancak Fatih Sultan Mehmed, 1481 yılında Amasya’da vefat etmiştir. Yani İstanbul’un fethi ile ilk İstanbul vefatı arasında yaklaşık 58 yıllık bir süre vardır.
Yavuz Sultan Selim, 1512’de tahta çıktığında başkent İstanbul idi. İttihatname’yi imzalayıp Kırım Hanlığı ile anlaşmasını yaptıktan sonra, 1517’de Mısır Seferi’ne çıktı. Bu sefer sırasında kızı Mihrimah Sultan ve oğlu Şehzade Selim vefat etti. Yolculuğun geri dönüşünde, 22 Ocak 1520’de Amasya’dan İstanbul’a dönerken, İstanbul’un fethinden 66 yıl sonra bu şehrin sınırları içinde, Eyüp semtinde bulunan Yavuz Sultan Selim Camii (o dönemde henüz tamamlanmamış, bir han veya geçici mekân olarak hizmet veren yapı) yakınında vefat etti. Cesedi, bugün Eyüp’te bulunan türbesine defnedildi.
Forumlarda sıkça tartışılan bir diğer konu, II. Beyazıt’ın da İstanbul’da vefat etmesidir. Ancak o, Yavuz’dan sonra, 1512’de vefat etmiştir. Sıralama netleştiğinde:
1. Fatih Sultan Mehmed: Amasya’da vefat etti (İstanbul’da yaşamadı, orada öldü değil).
2. II. Beyazıt: İstanbul’da vefat etti (1512).
3. Yavuz Sultan Selim: İstanbul’da vefat etti (1520).
Bekle, burada bir düzeltme yapmam gerek. II. Beyazıt 1512’de İstanbul’da vefat etti. Dolayısıyla İstanbul’da vefat eden ilk padişah aslında II. Beyazıt’dır. Yavuz Sultan Selim ikinci sıradadır.
Sorunun cevabı kesinlikle II. Beyazıt’tır.
- Fatih Sultan Mehmed: 1481’de Amasya’da vefat etti.
- II. Beyazıt: 26 Mayıs 1512’de İstanbul’da vefat etti.
- Yavuz Sultan Selim: 22 Ocak 1520’de İstanbul’da vefat etti.
Bu noktada dikkatli olmak gerekir; çünkü II. Beyazıt’ın vefatı, taht kavgası sürecinde, saray içinde ve İstanbul sınırları içinde gerçekleşmiştir. Bu, Osmanlı tarihinde ilk kez bir padişahın "başkentte" hayata veda etmesi anlamına gelir. Bu detay, sadece tarihî bir bilgi değil, aynı zamanda Osmanlı’da merkeziyetçi yapının ve İstanbul’un artık sadece bir uç başkent değil, mutlak bir merkez haline geldiğinin kanıtıdır. Eğer bir sınav veya akademik çalışma yapıyorsan, "Fatih" cevabı verenlere bu Amasya detayını hatırlatman, konuya ne kadar hâkim olduğunu gösterecektir.
İstanbul'da vefat eden ilk padişahımız Fatih Sultan Mehmet'tir.
Bu sorunun cevabı, genellikle "İstanbul" tanımının genişliğine ve o dönemin koşullarına göre biraz derinlemesine bakmayı gerektirir. Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti 1453'te İstanbul olduktan sonra, ondan önceki padişahlar doğal olarak Bursa veya Edirne gibi önceki başkentlerde ya da seferde vefat etmişlerdi.
Fatih Sultan Mehmet, 3 Mayıs 1481 tarihinde, çıktığı son seferin başlangıcında, Gebze yakınlarındaki Hünkar Çayırı'nda vefat etmiştir. Coğrafi olarak tam sur içi İstanbul olmasa da, kendisi sefere İstanbul'dan çıkmış, başkentin idari ve askeri etki alanı içindeki bu mevkide hayatını kaybetmiştir. Tarihsel ve kültürel olarak bu olay, İstanbul'da vefat eden ilk padişah vakası olarak kabul edilir.
Bu detay, genellikle "İstanbul'da vefat eden" ifadesinin sadece şehrin fiziki surları içinde değil, aynı zamanda idari ve sembolik anlamda başkentin etki alanında gerçekleşen bir olay olarak yorumlandığını gösterir. Dolayısıyla, Osmanlı tarihinin en önemli şahsiyetlerinden biri olan Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'u fethetmekle kalmayıp, bu şehirde vefat eden ilk padişah olma unvanını da taşımaktadır. Bu durum, İstanbul'un Osmanlı tarihinde kazandığı yeni merkezin de bir teyididir.
İstanbul fethinin ardından şehrin tarihî ve stratejik önemi, Osmanlı hanedanının kaderini de doğrudan şekillendirmiş durumda. Bu coğrafyada vefat eden ilk Osmanlı padişahı sorusu, tarihî kayıtların ışığında net bir şekilde İki. Murat (II. Murat) olarak karşımıza çıkıyor.
Fetihten (1453) sonra tahta geçen II. Murat, İstanbul'u başkent olarak kesinleştiren ve şehrin altyapısını düzenleyen hükümdarlardan biridir. Tahtı oğlu Fâtih Sultan Mehmet'e devrettiğinde tahttan çekildi (tahta çıkış tarihi 1451, fiili yönetim 1453 sonrası). Ancak tahtı devretmesinin ardından da Edirne'de kalan II. Murat, kısa bir süre sonra 1480 yılında Edirne'de vefat etmiştir. Burada küçük bir detayı düzeltmek gerekir: II. Murat İstanbul'da değil, Edirne'de vefat etmiştir.
Peki İstanbul'da vefat eden ilk padişah kimdir? Bu sorunun cevabı biraz daha incelikli bir tarihî bakış açısı gerektirir.
Aslında İstanbul'da vefat eden ilk padişah Yavuz Sultan Selim'dir. 1512'de İstanbul'a dönen Yavuz Sultan Selim, 1520 yılında Edirne'de vefat etmiştir. Hayır, tekrar kontrol edelim.
Doğru tarihî kayıt şöyledir:
1. I. Murat: Söğüt'te şehit düşmüştür.
2. II. Murat: Edirne'de vefat etmiştir (1480).
3. Fâtih Sultan Mehmet: İstanbul'da vefat etmiştir (1481).
Evet, işte doğru cevap: Fâtih Sultan Mehmet (II. Mehmed), İstanbul'da vefat eden ilk Osmanlı padişahıdır.
Fâtih Sultan Mehmet, İstanbul'un fethinden sonra şehrin kalbinde yaşamış ve burada siyasi hayatını sürdürmüştür. 1481 yılında, oğlu II. Bayezid ile kardeşi Cem Sultan arasındaki taht kavgası sırasında, Topkapı Sarayı'ndaki odasında vefat etmiştir. Ölüm sebebi hakkında tarihçiler arasında tartışmalar olsa da (zehirlenmiş olduğu veya doğal sebeplerle öldüğü yönünde görüşler var), vefatının İstanbul sınırları içinde gerçekleştiği kesin bir tarihsel olgudur.
Bu durum, Osmanlı başkentliğinin Edirne'den İstanbul'a tamamen geçişinin sembolik bir sonucudur. Fâtih'ten önceki padişahlar ya Edirne'de ya da diğer sancak merkezlerinde hayatlarını kaybetmişlerdir. Dolayısıyla, "İstanbul'da vefat eden ilk padişah" unvanı şüphesiz Fâtih Sultan Mehmet'e aittir.
Tarihî kaynaklarda bazen karışıklık yaşanabilir çünkü II. Murat'ın tahttan çekilip Edirne'ye gitmesi, Fâtih'in İstanbul'da kalması gibi detaylar, bu tür sorularda kafaları karıştırabilir. Ancak coğrafi ve resmi kayıtlar, bu onuru Fâtih Sultan Mehmet'e vermektedir.