Dini konularda başkalarını yargılamak, çoğu zaman iyi niyetli bir uyarı ile bencillik sarmalına dönüştürülen tehlikeli bir psikolojik ve teolojik süreçtir. Bu soruya verilecek en dürüst cevap, "hayır" olmaktan çok, "neden yapıldığına" ve "sonucunun ne olduğuna" bakmaktır.
Hemen belirtmek gerekir ki, mutlak yargı yetkisi yalnızca Tanrıya aittir. Dinin kendisi, yargıyı emir değil, yasak olarak sunar. Örneğin Hristiyanlıkta "Yargılamayın, yargılanmayasınız" ilkesi veya İslam’da "Nefsinizi arındırarak başkalarını düzeltmeye çalışın" yaklaşımı, bireylerin diğer insanlarda niyetleri veya son kurtuluş durumlarını belirlemek için yetkin olmadığını vurgular. İnsan, gözle görünen davranışı eleştirebilir, ancak kalpteki niyeti veya Rahmet’in kapsamını bilemez.
Dini yargılama, çoğu zaman kendi iç çatışmalarından kaçış mekanizmasıdır. Bir başkasını "yanlış" ilan ettiğinde, bilinçaltın "ben doğru yoldayım, ben kurtulacağım" güvencesi satın alır. Bu, egonun dini kılıfla beslenmesidir. Eğer yargılamanın altında kıskançlık, öfke veya üstünlük taslama varsa, o an din değil, narsisizm konuşur.
Yargı ile sorumluluk bilinci arasındaki ince çizgiyi şu şekilde ayırabilirsin:
Bir sonraki sefer birinin dini pratiğini yargılamak üzereyken, kendine şu soruyu sor: "Ben bunu yapmakla o kişiyi mi iyileştiriyorum, yoksa kendi temizliğimi mi kanıtlıyorum?"
Eğer cevap ikincisiyse, dur. Yargılamak yerine dinle. Farklılıkları bir tehdit değil, tanıma ve empati kurma fırsatı olarak gör. Din, sevgi ve merhameti emrederken, yargı ise duvar örer. O duvarı yıkmak, hem senin hem de yargıladığın kişinin ruhsal sağlığı için en büyük ilahiyat dersidir.
İnanç, bireyin en içsel dünyasına işleyen bir deneyimdir. Bir fotoğrafçı olarak, aynı sahneyi farklı açılardan çekerken her karede farklı bir hikâye yakalarız; aynı nesne iki fotoğrafçının objektifinde bambaşka anlamlar taşıyabilir. Dini inanç da bu bakış açısına benzer: bir kişi için kutsal bir ritüel, bir başkası için sadece kültürel bir gelenek olabilir. Bu yüzden başkalarının inançlarını yargılamak, o kişinin “çerçevesini” dışarıdan kırpmak demektir; objektifimiz yeterince geniş değilse gerçek bir değerlendirme yapamayız.
Sosyal medyada ya da forumlarda bir konuyu tartışırken, “Benim bakış açımdan…” demek, karşı tarafı “senin bakış açın yanlıştır” diye yargılamaktan daha yapıcıdır. Empati, bir fotoğrafın ışık ve gölge oyunlarını anlamak gibidir; ışığın nereden geldiğini, gölgelerin neyi sakladığını çözmek gerekir. Aynı mantıkla:
Dini konularda başkalarını yargılamak, fotoğrafçının objektifini daraltmak gibidir; sahnenin bütününü göremez, sadece kesilmiş bir parçayı değerlendirirsin. Empati, araştırma ve saygı çerçevesinde yaklaşmak, hem kişisel hem de toplumsal açıdan daha sağlıklı bir iletişim sağlar. Unutma, herkesin inancı kendi “poz”unu almalı, sen de o pozda saygıyla durmalısın.