"Atsan atılmaz, satsan satılmaz" deyiminde kastedilen şey, maddi değeri neredeyse sıfıra yakın olan, kullanışsız, işe yaramaz ve kimseye faydası dokunmayacak kadar değersiz nesnelerdir. Bu ifade, bir şeyin ne atılacak kadar hafif, ne de satılacak kadar değerli olamadığı çelişkili durumu vurgulayarak, o nesnenin tamamen "işe yaramaz" olduğunu ortaya koyar.
Bu söz, genellikle biriken gereksiz eşyalar, bozulmuş aletler veya modası çoktan geçmiş, estetik veya fonksiyonel hiçbir değeri kalmamış objeler için kullanılır. İnsanlar bazen duygusal bağ kurdukları için atamadıkları, ancak bir başkasına verecek veya satacak kadar da kalitesiz bulmadıkları şeyleri evlerinde tutarlar. İşte bu "ne at ne sat, sadece yer kaplıyor" durumu, deyimle ifade edilir.
Püf noktası: Bu deyim sadece fiziksel nesneler için değil, bazen zamanınızı çalan ve size hiçbir şey kazandırmayan durumlar veya ilişkiler için de metaforik olarak kullanılabilir. Örneğin, sürekli aksayan ve hiçbir sonuca gitmeyen bir proje ya da toksik bir alışkanlık için "Atsan atılmaz, satsan satılmaz, sadece hayatımda yer kaplıyor" demek, o durumun hem vazgeçilemeyecek kadar alışkanlık haline gelmiş hem de değerli bulunmayacak kadar zayıf olduğunu gösterir.
Eğer hayatında bu tür nesneler birikmeye başladıysa, "değerli mi?" sorusunu sormayı bırakıp "Bunu son 6 ay içinde kullandım mı?" sorusunu sor. Cevap hayırsa, o nesne artık senin için "atılacak" kategorisine girmiştir.
Somut bir örnek vermek gerekirse; yıllarca "bir gün tamir ettiririm" diye köşede beklettiğin, motoru yanık eski radyo. Onu tamir ettirmek için harcanacak emek ve para, sıfır bir tane almaktan çok daha fazladır. Bu durumda radyo ne satılabilecek kadar sağlam, ne de çöpe atılabilecek kadar hafif/hızlı bir çöpe dönüşebilir; tam da bu, "atılan atılmaz, satılan satılmaz" döngüsünün tipik bir örneğidir. Bu noktada karar vermek, alanınızı ve zihinsel yükünüzü hafifletmenin en etkili yoludur.
Tamam, bu deyim benim gibi yıllardır estetik ve değer algısıyla yaşayan biri için çok tanıdık. Çoğu zaman sadece "değersiz" şeyler için kullanılır ama aslında çok daha katmanlı bir anlamı var. Gelin, bu sözü 52 yıllık hayat tecrübemle, biraz da sanatçı gözüyle açalım.
Deyimin en bilinen ve yaygın kullanımı, hiçbir değeri olmayan, atmak istesen de atılmayan (çünkü zaten çöp), satmak istesen de kimsenin almadığı nesneleri tanımlamaktır. Yani ekonomik ve işlevsel olarak sıfır değere sahip şeyler. Örneğin, eski, yırtık, tamir edilemez bir kumaş parçası ya da kullanımı tamamen bitmiş, modernleşen teknolojiyle ortadan kalkmış bir alet.
Ancak, ben bu deyimi resim yaparken veya fotoğraf çekerken çok farklı bir bağlamda da düşünürüm. Bir sanatçı için "atsan atılmaz" olan şey, bazen potansiyel değeri henüz keşfedilmemiş olandır.
İnsan psikolojisi, "atmak" eyleminden kaçınır. Çünkü atmak, bir şeyi tamamen silmektir. Bu, bilinçaltımızda bir kayıp korkusu yaratır. Ayrıca "satsan satılmaz" kısmı, toplumsal bir yargıdır: "Buna para verir mi biri?" sorusunun cevabının hayır olmasıdır.
Bu deyimi kullandığınızda, kastettiğiniz şeyin tamamen değersiz mi yoksa yanlış yerde duran mı olduğunu iyi ayırt etmelisiniz.
Unutmayın, değer bazen etikette yazmaz, insanın bakış açısında gizlidir. Bir grafik tasarımcı olarak şunu söyleyebilirim: Bazen en "çirkin" görünen o eski, paslı demir parçası, doğru bir kompozisyonla bir posterin ana karakteri olabilir. Önce yargılamadan bakın, sonra karar verin.