Bu ifade, günlük hayatta sıkça duyulan ancak kökeni ve asıl anlamı biraz karışık gibi görünen bir deyimdir. Öncelikle şunu netleştirmek gerekir: Türkçede standart deyim sözlüklerinde tam olarak "arif olan anlar" şeklinde yer alan tek bir kalıp yoktur. Ancak bu ifade, genellikle "Arif olan anlar" veya daha yaygın haliyle "Arifler anlar" (veya "Arifler bilir") şeklinde kullanılır ve anlamı, bilge, kurnaz veya derin görüşlü kişilerin, olayların arkasındaki gerçekleri, gizli niyetleri veya durumdaki ince detayları hemen fark etmesi demektir.
Günlük hayatta bu ifadeyi kullandığında, karşı tarafın zeka seviyesini veya deneyiminin derinliğini ima etmiş olursun. Örneğin, bir iş görüşmesinde işveren "Burada esnek çalışma saatleri uyguluyoruz" dediğinde, deneyimli bir aday bunun arkasındaki kontrolsüz mesai yükünü hemen anlar. Bu durumda, adayın bu ince farkı kavraması "arif olan anlar" kategorisine girer.
Özetle: Bu deyim, görünürde basit olan durumların, deneyimli ve zeki kişiler tarafından çözülmesini ifade eder. Eğer birine "Sen arifsin, anladın" diyorsan, onun olayın ötesini gördüğünü, sıradan kişilerden farklı bir derinlikte düşünerek o gizli katmanı deşifre ettiğini belirtmiş olursun. Bu, hem bir övgüdür hem de "sen bu işin iç yüzünü biliyorsun" mesajıdır.