Zekâtı doğru hesaplamak, sadece bir formül uygulamaktan ibaret değildir; malın türüne, elde tutma süresine ve nisap miktarına göre değişen dinamik bir süreçtir. Öncelikle şunu netleştirelim: Zekât yükümlülüğünün başlaması için malın, o yılın nisap miktarına ulaşması ve üzerinden hilel (bir hilel yılı, yani 354 günlük ay yılı) geçmesi gerekir. Nisap, genellikle 20 dirhem (yaklaşık 750 gram) gümüş veya 20 dinar (yaklaşık 85 gram) altın karşılığındaki mala denktir. Bu eşik her yıl güncellenen altın ve gümüş fiyatlara göre yeniden belirlenir.
Çoğu kişi hisse senetleri ve fatura alacaklarında takılır. Hisse senetleri için belirleyici olan, hissenin sahip olduğu şirketin net varlıkları mı, yoksa o hissenin borsadaki piyasa değeri mi olduğu tartışmalıdır. Pratikte ve çoğu diyanet görüşünde, borsalardaki piyasa değeri esas alınır. Fatura alacaklarında ise tahsilatın gerçekleşmesi beklenmedikçe zekâtı verilmez; ancak tahsil edildikten sonra bir hilel yılı dolarsa ertesi yıl zekâtı verilir.
Elinde 200.000 TL nakit var ve 50.000 TL borcun olsun. Net varlığın 150.000 TL. Diyelim ki o yılki nisap 100.000 TL. Nisabı aştığın için zekât vermekle mükellefsin.
Hesap: 150.000 TL x %2,5 = 3.750 TL.
Bu 3.750 TL'yi, borcunu düşmüş olduğun için doğrudan borcuna mahsup edemezsin; bunu muhtaç bir kişiye veya derneğe vermen gerekir. Borç, malı nisap altına düşürmek için kullanılır, ancak zekâtın kendisi ayrı bir ibadettir.
En sağlıklı yol, yıl sonu itibarıyla tüm varlıklarını (nakit, altın, hisse, ticari stok) tek bir tabloda toplayıp, borçları düşerek kalan net değerin %2,5'ini hesaplamaktır. Kararsız kaldığın durumlarda, o yılın güncel nisap miktarını Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmi duyurularından kontrol etmen, hatayı önlemenin en garantili yoludur.
Zekat hesaplaması, belirli varlık türlerine sahipsen ve bu varlıkların üzerinden bir yıl geçmişse yerine getirmen gereken önemli bir mali ibadettir. Sana bu süreci adım adım ve uzmanlık gerektiren püf noktalarıyla açıklayacağım.
Zekatını doğru hesaplaman için iki ana unsuru bilmelisin:
Genel olarak, zekata tabi varlıklar için %2.5 (kırkta bir) oranı uygulanır. Zekatını hesaplarken dahil etmen gereken başlıca varlıklar şunlardır:
Zekat, servetin temizlenmesi ve toplumdaki gelir dağılımının dengelenmesi amacıyla farz kılınan bir ibadettir. Hesaplamanı titizlikle yaparak bu sorumluluğunu yerine getirebilirsin.