Ahır hayvancılığı, esasen arazinin sınırlı olduğu, nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu ve hayvansal ürün talebinin sürekli ve yoğun olduğu bölgelerde, genellikle gelişmiş ekonomilere sahip ülkelerde ivme kazanmıştır.
Başlıca geliştiği coğrafyalar şunlardır:
Bu bölgelerde ahır hayvancılığının gelişmesinin temel nedenlerini iyi anlamalısın:
Bu konuda uzmanlaşırken dikkat etmen gereken püf noktaları ise şunlardır:
Kendi tecrübelerimden biliyorum ki, özellikle Türkiye gibi ülkelerde tarımsal arazinin parçalı yapısı ve ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle ahır hayvancılığına geçiş yavaş olabiliyor. Ancak büyük şehirlerin çevresinde ve süt işleme tesislerine yakın bölgelerde, modern ahır yatırımları hızla artıyor. Burada doğru mühendislik ve fizibilite çalışmasıyla kurulan, iklimlendirmesi ve beslemesi bilimsel temellere oturtulmuş bir ahırın, hayvan başına verimi %20-25 oranında artırabildiğini bizzat gördük. Ancak enerji maliyetlerini ve nitelikli işgücü ihtiyacını mutlaka hesaba katmalısın.
Sorunun cevabı aslında coğrafya ve iklim koşullarıyla doğrudan bağlantılı. Ahır hayvancılığının, yani hayvanların açık alanlarda değil de kapalı mekânlarda beslenip barındırıldığı sistemin en yoğun ve gelişmiş olduğu bölge Orta ve Güneydoğu Anadolu ile Karadeniz'in iç kesimleridir. Özellikle Ankara, Konya, Kayseri, Sivas gibi iller bu sistemin kalbidir.
Neden tam da bu bölgeler? İşte burada işin püf noktası olan teknik detaylar devreye giriyor:
Ahır hayvancılığının temel nedeni, hayvanın yıl boyu korunması zorunluluğudur. Orta Anadolu'da kışlar çok soğuk, rüzgârlı ve karlı geçer. Hayvanı açıkta tutmak, hem hayvan sağlığı hem de süt/yün verimi açısından büyük kayıp demektir. Ayrıca bu bölgede çayır ve meraların verimi, yaz-kış farkı nedeniyle sınırlıdır. Bu yüzden saman, silaj ve kaba yem üretimi (mısır, arpa vb.) yapılarak hayvanın ahırda beslenmesi zorunlu hale gelir.
Bu bölgelerde süt sığırcılığı ve et sığırcılığı yoğunlaşmıştır. Modern ahır hayvancılığı sadece bir çatı ve duvar demek değildir; havalandırma, yemlik sistemi, gübre yönetimi gibi mühendislik gerektiren detaylar içerir. Kocaeli gibi sanayi ve lojistik merkezlerinde de, büyük şehirlerin et/süt ihtiyacını karşılamak için modern, kontrollü iklimlendirilmeli ahırlar (high-tech barns) kurulmuştur. Burada amacımız, dış ortamdan bağımsız olarak hayvanın biyolojik ritmini bozmadan maksimum verim almak.
Karadeniz'in iç kesimlerinde (örneğin Tokat, Amasya, Çorum) ise nem oranı yüksektir. Bu nem, hayvan hastalıklarının yayılmasını kolaylaştırır. Bu yüzden burada da kapalı alanlarda, hijyenik koşullarda tutulma zorunluluğu doğar. Açıkta kalan hayvanlarda mastit ( meme iltihabı) ve solunum yolu hastalıkları riski artar. Bu yüzden ahır sistemi, sadece sıcaklıktan korunmak için değil, hijyen ve hastalık kontrolü için de kritiktir.
Eğer bir tarım ekonomisi kitabı açıp "ahır hayvancılığı" başlığını ararsan, karşına kuru ve soğuk iklimli, meraların sınırlı olduğu, ancak yem bitkisi ekimi yapılan karasal iklim kuşağı çıkar. Bu, Türkiye'de ağırlıklı olarak İç Anadolu Bölgesi'ne karşılık gelir. Şehir merkezlerine yakın, lojistik avantajı olan Kocaeli gibi yerlerde ise bu sistem, daha çok yüksek teknolojili, otomatik yem verme ve gübre tahliye sistemli modern tesisler şeklinde gelişmiştir.
Kısacası, ahır hayvancılığı; doğanın zorlu koşullarına karşı insanın müdahalesiyle, hayvanı "kontrol altında" tutarak verimi artırmaya çalışan sistematik bir yaklaşımdır ve bunun en gelişmiş hali İç Anadolu'da ve büyük şehirlerin etrafındaki modern tarım tesislerinde görülür.