"Ben oraya baktım" cümlesi, çoğu zaman bir mazeret gibi kullanılır: "Dikkat ettim ama fark etmedim." Oysa bu iki fiil arasında, algısal ve bilişsel olarak kuvvetli bir uçurum vardır.
Bakmak, gözbebeklerinin bir noktaya yönelmesiyle sınırlı, büyük ölçüde pasif bir süreçtir. Göz kapakları açık, ışık alıcı hücreler çalışır; ancak veri, beyne ulaşsa da orada işlenmeden, filtreden geçmeden kaybolur.
Örnek: Kalabalık bir metroda etrafındakileri "görürsün" ama kimseyi "bakmazsın".
Örnek: Bir arkadaşın sana uzun uzun anlatırken, gözlerin ona dönüktür (bakıyorsun), ama aklın aklında (görmüyorsun).
Görmek ise, bakmanın üzerine eklenen bilinçli bir yorumlama katmanıdır. Bu, verinin beyinde işlenip anlamlandırılmasıdır. Bir nesnenin rengini, dokusunu, içindeki gizli detayları ve diğer nesnelerle olan ilişkisini fark etmektir.
Örnek: Bir tabloya bakarsın; sadece renklerin karışımı olduğunu görürsün. Ama onu gördüğünde, fırça darbelerindeki öfkeyi, boşluklardaki hüzünü, kompozisyondaki gerilimi hissedersin.
Örnek: Bir dostunun yüzündeki mikro-ekspresyonları (göz kırpma sıklığı, kaş çatma) görürsen, "Bugün çok mutlu" demezsin; "Bugün bir şeyleri saklıyor" dersin.
Bakmak, kameranın lensinin açık olmasıdır. Görmek ise, o kameranın kaydediyor olmasıdır.
Birçok insan, "görememek"ten şikayet eder. Aslında çoğu zaman bakmamışlardır. Dikkatlerini dağıttıkları için, veriyi yakalayacak zihinsel bant genişlikleri kalmamıştır.
Bir sonraki sefer birine veya bir nesneye baktığında, 5 saniye boyunca başka hiçbir şey düşünmeden sadece ona odaklan.
Gözlerinin rengindeki tonları say.
Bir nesnenin üzerindeki çizikleri, tozları, yıpranma noktalarını incele.
* Sesin tonundaki titremeleri yakala.
Bu 5 saniyelik aktif odaklanma, pasif "bakmayı" aktif "görmeye" dönüştürür. Görmek, bir yetenek değil; tercih edilen bir dikkat biçimidir. Ve bu tercih, hem ilişkilerinde derinlik hem de dünyaya dair farkındalıkta dönüşüm yaratır.
Bakmak ile görmek arasındaki fark, sadece optik bir mesele değil; aslında bilinçli farkındalık meselesidir. Bir sporcu veya yoga yapan biri olarak bunu en çok bedenimde hissederim. Gözlerini kapatarak bir pozisyona girmeye çalıştığında, eğer o kas grubunu gerçekten "hissetmiyorsan" oraya gitmezsin. İşte tam da burada işin özü yatar: Bakmak pasif, görmek ise aktiftir.
Gözlerimiz açıkken çoğu zaman etrafımızdaki detayları kaçırmamızın sebebi, dikkatimizin dağılmış olmasıdır. Bakmak, ışığın retinaya düşmesiyle olur; görmek ise o ışığın beyinde işlenip anlam kazanmasıyla. Benim için bu ayrım, bir aynaya bakarken bile değişir. Sadece yüzümü görürüm (bakma) ya da duruşumdaki asimetriyi, kas gerginliğini fark ederim (görme). İkincisi, değişim için gereken ilk adımdır.
Sağlık ve fitness dünyasında bu ayrım hayati önem taşır. Bir antrenman sırasında ağırlığı kaldırırken sadece hareketi tekrar ediyorsan (bakıyorsun), kasılmanın nerede olduğunu, nefes ritminin bozulup bozulmadığını algılayamıyorsun (görmüyorsun). Gerçek gelişim, o anki bedensel sinyalleri "görerek" gelir. Aynı şey ilişkilerde de geçerli. Karşındaki insanın sözlerini duyuyorsun ama onun yüzündeki incinmeyi veya sevinci "göremiyorsan", o iletişim yüzeysel kalır.
Çünkü bakmak, mevcut durumu kabul etmektir; görmek ise onu sorgulamaktır.
Örneğin, bir ağrıyı sadece "rahatsız edici" olarak hissetmekle (bakmak), o ağrının neden kaynaklandığını, hangi hareketle arttığını analiz etmek arasında (görmek) uçurum kadar fark vardır. İkincisi, çözümün başlangıcıdır.
Sonuç olarak, hayatı sadece izleyen biri olmakla, onu aktif olarak deneyimleyen biri olmak arasındaki fark budur. Gözlerini aç, ama zihnini de aç. Detaylara odaklan. Çünkü doğru çözüm, ancak doğru gözlemle başlar. Sen bugün neyi sadece "bakıp" geçtiklerini, aslında "görmediğini" fark ettin?