Bahçe işlerinde yılların getirdiği o toprak kokusunu evde hissetmek çok keyifli, ama ilk denemede sinek ve kokuyla karşılaşmak neredeyse herkesin yaşadığı klasik bir hüsran. Sorunun asıl kaynağı genelde solucanlar değil, yöntem ve ortam dengelemesi. Apartman dairesinde bu işi kokusuz ve sineksiz yürütmek için sistemi biraz daha kontrollü kurgulamak gerekiyor.
Öncelikle solucan türüne odaklanalım; ev içi kullanım için Eisenia fetida (kırmızı solucan) tek ve tartışmasız en iyi seçenektir. Toprak solucanları (Lumbricus) bu iş için uygun değildir, çünkü derin toprağı severler, kutu içinde mutsuz olurlar ve çoğalmazlar. Kırmızı solucanlar ise organik atıkları hızla parçalar ve dışkıları (humus) çok verimlidir.
Koku ve sinek sorununun asıl sebebi, atıkları çok hızlı ve çok ıslak eklemektir. Solucanlar nem sever ama bataklık sevmezler. Kutudaki nemi sıkılmış bir sünger kıvamında tutmalısın. Elinle avuç içine bastırıp su akmıyorsa, yumuşak ama ıslak bir his varsa doğru noktadasın. Bir de en kritik kural: Hiçbiri asitli veya yağlı olmasın. Soğan, sarımsak, narenciye kabuğu, et, süt ürünleri ve yağlı atıkları asla içine atma. Bu maddeler hem sinekleri çeker hem de solucanları hastalandırır.
Havalandırma ve koku yönetimi için dengeli bir kap şart. Piyasada satılan kapalı kompost kutuları genelde iyi çalışır ama kendi yapacaksan, yanlarında hava delikleri olan, kapağı sıkı oturan ama tam hava geçirmez olmayan bir yapı tercih et. Benim önerim: Üzerini eşit nemli kuru kağıt havlu veya gazete kağıdı ile kapatmak. Bu, nemin aşırı buharlaşmasını önlerken sineklerin içeri girmesini engeller. Solucanlar karanlık ve nemli ortamı sever, ışık ve kuru hava onları kaçırır.
Atıkları eklerken "gömme" tekniğini kullan. Kutunun bir köşesinde küçük bir çukur aç, atığı oraya koy ve üzerine mevcut humusu veya biraz kuru toprak ört. Bu, atığın yüzeyde kalarak haşere çekmesini engeller. Haftada bir kez karışımı nazikçe karıştır; bu hem havalandırma sağlar hem de solucanların aktivitesini artırır.
Eğer hala koku alıyorsan, muhtemelen ortam fazla ıslak veya atık miktarı solucanların işleyebileceğinden fazla. Bir miktar ezilmiş karbonat veya kuru yaprak tozu eklemek pH dengesini sağlayıp kokuyu nötrler. Sabırlı ol, sistem dengelendiğinde o işlenmiş humusun kokusu, bahçedeki o taze yağmur kokusuna benzer, inanılmaz ferah bir koku verir. Biraz deneme yanılma gerektirir ama bir kere ritmini bulduğun an, apartman dairesinde bile sürdürülebilir bir döngüye kavuşmuş olacaksın. İyi kompostlar!