Question

İdari yargının istinaf mahkemesine ne ad verilir?

Answer 1

İdari yargının istinaf mahkemelerine Bölge İdare Mahkemeleri (BİM) adı verilir. Türkiye'deki idari yargı sistemini üç kademeli olarak düşündüğünde, ilk derece mahkemelerinden (İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri) çıkan kararların hukuki ve maddi yönden denetlendiği ikinci kademe işte bu Bölge İdare Mahkemeleridir.

Bölge İdare Mahkemeleri'nin Rolü ve İşleyişi

Bölge İdare Mahkemeleri, 2016 yılında faaliyete geçmesiyle idari yargıda önemli bir dönüm noktası oldu. Daha öncesinde, ilk derece mahkemelerinin kararları doğrudan Danıştay'ın denetimine tabiydi ve bu durum Danıştay'ın iş yükünü aşırı derecede artırıyordu. BİM'lerin kurulmasıyla, idari yargıda daha hızlı ve etkin bir adalet mekanizması oluşturulması amaçlandı.

Temel Fonksiyonu: İstinaf mahkemesi olarak BİM'ler, ilk derece idare ve vergi mahkemelerinin kararlarını hem hukuki hem de maddi vakıa denetimi yaparak inceler. Yani, davanın konusu olan olayın gerçekleşip gerçekleşmediği, delillerin doğru değerlendirilip değerlendirilmediği gibi maddi konuları da, uygulanan hukukun doğru olup olmadığını da denetlerler. Bu yönüyle, yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapan temyiz mahkemesi olan Danıştay'dan ayrılırlar.

Püf Noktaları ve Yetkileri

• Vakıa Denetimi: En önemli farklardan biri, BİM'lerin ilk derece mahkemelerinin tespit ettiği vakıaları (olayları) yeniden inceleyebilmesidir. Gerekirse ek delil toplayabilir veya uzman görüşü alabilirler. Bu, kararların daha sağlam temellere oturmasına yardımcı olur.
• Karar Türleri: BİM'ler, inceledikleri kararlar hakkında şu türden kararlar verebilir:
  • Onama: İlk derece mahkemesi kararını hukuka ve usule uygun bulursa onar.
  • Kaldırma (Bozma): Kararı hukuka veya usule aykırı bulursa kaldırır. Bu durumda, genellikle dosyayı ilk derece mahkemesine geri göndermek yerine, kendisi gerekli araştırma ve incelemeyi yaparak yeniden bir karar verir. İşte bu "kendisi karar verme" yetkisi, BİM'leri klasik temyiz mahkemelerinden ayıran kritik bir özelliktir.
  • Düzelterek Onama: Kararda küçük bir hata veya eksiklik varsa bunu düzelterek onar.
• Kesinleşme: Belirli dava türlerinde (örneğin, miktarı düşük davalar veya bazı özel kanunlarla belirlenenler) Bölge İdare Mahkemesi kararları kesindir ve Danıştay'a temyiz yolu kapalıdır. Bu durum, yargılamanın daha hızlı sonuçlanmasını sağlar ve Danıştay'ın ülke çapında emsal kararlar oluşturma işlevine odaklanmasına olanak tanır.
• Coğrafi Yetki: Adından da anlaşılacağı üzere, belirli coğrafi bölgelere göre kurulmuşlardır ve o bölgedeki ilk derece mahkemelerinden gelen başvuruları incelerler.

Kendi tecrübelerime dayanarak söyleyebilirim ki, Bölge İdare Mahkemeleri, idari yargıdaki uyuşmazlıkların önemli bir kısmının sonlandığı ve dolayısıyla kararların niteliğinin büyük ölçüde belirlendiği bir aşamadır. Bir dosyanın BİM'e gitmesi, davanın gerçek anlamda yeniden ele alınması demektir. Bu nedenle, ilk derece mahkemesindeki eksikliklerin veya hataların giderilmesi için büyük bir fırsat sunar.