Lokavt, işverenin, bir toplu iş uyuşmazlığında işçilere karşı başvurduğu, işyerini tamamen kapatarak veya işçilerin çalışmasını engelleyerek ve onlara ücret ödemeyerek uyguladığı bir toplu eylem biçimidir. Temel amacı, sendikanın ve işçilerin taleplerinden vazgeçmelerini veya işverenin kendi taleplerini kabul etmelerini sağlamak için ekonomik ve psikolojik baskı oluşturmaktır. Aslında, grev hakkının işçilere tanıdığı baskı aracına karşı, işverene tanınmış yasal bir cevaptır diyebiliriz.
Birçok işletmede danışmanlık yaparken gördüğüm üzere, lokavt kararı almak genellikle son çare olarak düşünülür. Çünkü lokavtın maliyeti sadece o dönemki üretim kaybıyla sınırlı değildir. Marka itibarı, müşteri güveni, pazar payı kaybı ve işçilerle uzun vadeli ilişkilerin zedelenmesi gibi çok daha derin ve toparlaması zor etkileri vardır. Örneğin, bir dönem danışmanlık yaptığım bir lojistik firmasında, sendika ile yaşanan sert bir toplu iş sözleşmesi görüşmesinde lokavt ihtimali masaya gelmişti. Ancak detaylı bir risk analizi yaptığımızda, lokavtın rakip firmalara "acil durum" fırsatı yaratacağını ve özellikle hassas taşıma gerektiren büyük müşterilerin kolayca rakibe kayacağını gördük. Bu durum, lokavtın kısa vadeli kazancının (sendikayı zayıflatmak) çok ötesinde, uzun vadede telafisi güç pazar kaybına yol açabileceğini ortaya koydu. Bu yüzden, lokavt kararı almadan önce, sadece hukuki değil, aynı zamanda stratejik ve finansal risk analizinin çok iyi yapılması gerekir. Bazen uzlaşmacı bir orta yol bulmak, en az maliyetli çözüm olabilir.
Lokavt, işveren ve işçi arasındaki toplu sözleşme görüşmelerinin tıkandığı, tarafların uzlaşma sağlayamadığı durumlarda, bir tarafın (genellikle işveren) işyerini geçici olarak kapatması ya da çalışanların işyerinde çalışmayı reddetmesiyle ortaya çıkan çalışma durdurma eylemidir. Hukuken “işçilerin grev hakkı” gibi bir karşıt hareket olarak kabul edilir ve 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenmiştir.
| Özellik | Açıklama |
|---------|----------|
| Taraf | Çoğunlukla işveren (işveren lokavtı) – fakat sendikalar da “lokavt” yapabilir. |
| Süre | Kanunda en fazla 15 iş günü (işveren lokavtı) sınırı vardır; uzatılması için mahkeme kararı gerekir. |
| İşyerinin Durumu | İşyerine giriş yasaktır, ekipman ve malzeme korunur, ancak zorla giriş suç teşkil eder. |
| Ücret | Çalışanlar lokavt süresince ücret almaz; ancak işveren, işyerini kapalı tutma masraflarını karşılamak zorunda kalabilir. |
Lokavt, iş dünyasında “son çare” niteliğinde bir araçtır. Hem işveren hem de çalışan açısından ciddi mali ve hukuki sonuçlar doğurur; bu yüzden sürecin her adımını titizlikle planlamak ve mümkün olduğunca uzlaşma yolunu tercih etmek uzun vadede her iki tarafın da yararına olur.