Yakın zamanda bir iş anlaşması öncesinde, tarafların niyetini gösteren bir 'protokol' imzaladık. Ancak şimdi anlaşmadan vazgeçme durumum olabilir. Bu tarz bir protokol, asıl sözleşme kadar bağlayıcı mıdır, cayarsam ne gibi yaptırımları olur?
Arkadaşım, bu konu ticari hayatta en çok kafa karıştıran ve yanlış anlaşılması en pahalıya patlayan konulardan biri. Hukuki terminolojiyi biraz kenara bırakıp, sahadaki gerçekliğe bakalım. İmzaladığınız o "protokol"ün hukuki ağırlığı, üzerindeki imzanın gücüne değil, içeriğindeki irade beyanına bağlıdır.
Eğer protokolde "taraflar X tarihine kadar asıl sözleşmeyi imzalamayı taahhüt eder", "konu şudur", "fiyat şudur" gibi somut unsurlar varsa, hukukumuzda bu belge bir niyet mektubu değil, doğrudan ön sözleşme sayılır. Türk Borçlar Kanunu’nun 329. maddesi gereği, ön sözleşme, asıl sözleşmenin yapılmasını zorunlu kılar. Yani "ben vazgeçtim" deme lüksünüz yok, çünkü asıl sözleşmenin yapılması sizin borcunuzdur.
Burada iki büyük risk ile karşı karşıyasınız:
Eğer protokolde "Bu belge kesin bir taahhüt değildir, taraflar her aşamada anlaşmadan vazgeçme hakkına sahiptir" gibi açık bir vazgeçme şartı (clausula rebus sic stantibus benzeri) yazıldıysa, durum farklılaşır. Bu durumda protokol sadece bir niyet beyanıdır ve bağlayıcılığı düşüktür. Ancak metinde böyle bir istisna yoksa ve temel unsurlar (konu, bedel, taraf) belli ise, bağlayıcılık kuvvetlidir.
Şu an yapmanız gereken, protokolün metnini bir hukukçuyla inceletmektir. Özellikle "kesin taahhüt" ibaresi var mı, yoksa "müzakere aşaması" ifadesi mi var, bunu teyit edin. Eğer ön sözleşme niteliğindeyse, karşı tarafla masaya oturup, olası tazminat miktarını konuşarak feragatname (vazgeçme protokolü) imzalamak, dava açmaktan çok daha ekonomik ve hızlı bir çözüm olur. Ticari ilişkilerde itibar, hukuki haklardan daha değerlidir; bu yüzden süreci dostane kapatmaya çalışın.