menu search
  • Kaydol
brightness_auto

Hoş geldiniz! TÜRKLER SORUYOR PLATFORMU'na katılmak ister misiniz? Hemen kayıt olun veya giriş yapın.

more_vert
Üçüncü Jeolojik zamanda neler oluşmuştur?
thumb_up_off_alt 7 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

3 Cevap

more_vert
 
done_all
En İyi Cevap

Üçüncü Jeolojik Zaman, standart jeolojik terminolojide "Kretase" (Kretase Dönemi) olarak bilinir ve yaklaşık 145 milyon ile 66 milyon yıl önceki coğrafi ve biyolojik dönüşümleri kapsar. Bu dönem, Dünya tarihinin en kritik kırılma noktalarından biridir; çünkü hem dinozorların sonu hem de modern yaşamın temel taşlarının atılması burada gerçekleşmiştir.

Biyolojik Devrim: Yüklü Bitkilerin Yükselişi

Bu dönemin en belirleyici olayı, yüklü çiçekli bitkilerin (Angiosperm) ortaya çıkması ve hızlı bir şekilde yayılmasıdır. Daha önce egemen olan eğrelti ve koniferler yerini, polenle üreyen ve meyve veren bitkilere bıraktı. Bu değişim, sadece bitki örtüsünü değil, onlarla beslenen küçük memelileri ve böcekleri de çeşitlendirdi. Günlük hayatımızda yediğimiz neredeyse tüm gıda maddelerinin (tahıllar, meyveler, sebzeler) ataları bu dönemde evrimsel sürecini tamamladı.

Dinozorlar bu dönemde zirveye ulaştı. T-Rex, Triceratops ve Stegosaurus gibi ikonik türler Kretase’de yaşamını sürdürdü. Ancak dinozorların hükümranlığı, dönemin sonunda gerçekleşen Chicxulub çarpışması ile sona erdi. Yeryüzüne düşen dev asteroit, atmosferi toz ve dumanla kaplayarak fotosentezi durdurdu ve küresel bir kışa yol açtı. Bu olay, dinozorların (kuşlar hariç) ve amonitlerin yok olmasına neden olan Kretase-Paleojen Sınırı (K-Pg) krizini tetikledi.

Jeolojik ve Coğrafi Dönüşümler

Jeolojik açıdan Kretase, kıtaların yırtılma sürecinin hızlandığı bir dönemdir. Günümüzde Kuzey ve Güney Amerika’yı birbirinden ayıran Atlantik Okyanusu bu dönemde genişlemeye başladı. Aynı şekilde, Hint Yarımadası kuzeye doğru hızla hareket ederek bugünkü Himalayalar’ın oluşumuna zemin hazırlayan aşamayı yaşadı.

Deniz seviyeleri bugünküne kıyasla çok daha yüksekti. İç denizler (örneğin bugünkü ABD’nin ortasındaki iç deniz) kıtaların iç kısımlarını kaplıyordu. Bu geniş deniz tabanları, günümüzde petrol ve doğalgaz yatakları olarak kullandığımız organik zengin tortullar biriktirdi.

Pratik Bir Not

Eğer jeolojiye yeni giriyorsan, Kretase’yi sadece "dinozorların öldüğü dönem" olarak değil, "modern ekosistemin kurulduğu dönem" olarak kodlamalısın. Bugün soluduğun oksijenin büyük bir kısmı ve yediğin besinlerin biyolojik kökeni bu 80 milyon yıllık süreye dayanır. Çarpışma sonrası boşalan ekolojik nişler, memelilerin hızlı evrimleşmesi ve günümüz hayvan çeşitliliğinin temelini attı. Yani anlamak istediğin şey sadece geçmişin fosilleri değil, bugünkü biyolojik çeşitliliğin mimarisidir.

thumb_up_off_alt 11 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
more_vert

Üçüncü Jeolojik Zaman, ya da bilimsel adıyla Neojen ve Paleojen Dönemleri'ni kapsayan Tersiyer Dönem, dünya tarihindeki en dinamik ve günümüzdeki coğrafi, iklimsel ve biyolojik yapının temellerinin atıldığı kilit evrelerden biridir. Yaklaşık 66 milyon yıl önce dinozorların yok oluşuyla başlayıp, 2.6 milyon yıl öncesine kadar süren bu dönemde gerçekten çok şey oluştu:

Tektonik Hareketler ve Orojenik Kuşaklar

Bu dönem, Alpin Orojenezi'nin en yoğun yaşandığı, yani büyük dağ oluşumlarının zirve yaptığı bir zamandı. Kuzey Amerika'daki Kayalık Dağlar (Rockies), Güney Amerika'daki And Dağları, Avrupa ve Asya'yı kuşatan Alpler ve tabii ki Himalaya Dağları gibi günümüzün en yüksek ve genç sıradağları bu süreçte yükseldi. Anadolu coğrafyası için de bu çok kritikti; Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar gibi Türkiye'nin ana dağ sıraları bu dönemdeki tektonik sıkışmalar ve yükselmelerle bugünkü şekillerini aldı. Kıtalar, büyük ölçüde günümüzdeki konumlarına yaklaştı ve Atlantik Okyanusu genişlemeye devam etti.

İklim ve Bitki Örtüsü

Dönemin başında dünya genelinde sıcak ve nemli bir iklim hâkimdi. Ancak Tersiyer'in sonlarına doğru, özellikle Pliyosen döneminde, küresel bir soğuma ve kuraklaşma eğilimi başladı. Bu soğuma, ileride yaşanacak buzul çağlarının habercisiydi. Bitki örtüsünde ise yaprak döken ağaçlar, geniş otlaklar ve çayırlar yaygınlaştı. Bu yeni bitki örtüsü, otçul memelilerin çeşitlenmesi için ideal bir zemin oluşturdu.

Memelilerin Altın Çağı

Belki de Tersiyer'in en dikkat çekici özelliği, memelilerin evriminde yaşanan patlamadır. Dinozorların ortadan kalkmasıyla boşalan ekolojik nişleri memeliler doldurdu. Atlar, gergedanlar, filler, kedigiller, köpekler, ayılar ve primatlar (insansı maymunlar ve ilk insansılar dahil) gibi günümüz memelilerinin ataları bu dönemde ortaya çıktı ve hızla çeşitlendi. Denizlerde ise balinalar ve yunuslar gibi deniz memelileri evrimleşti. Bu dönem, gerçekten de Memelilerin Çağı olarak anılmayı sonuna kadar hak etti.

Önemli Maden Yatakları

Bu jeolojik zaman, günümüz ekonomisi için büyük önem taşıyan bazı yeraltı kaynaklarının oluştuğu dönemdir. Özellikle Alp orojenezi sırasında oluşan çukur alanlarda biriken bitkisel materyallerin sıkışması ve değişime uğramasıyla linyit (kahverengi kömür) yatakları meydana geldi. Türkiye'deki linyit rezervlerinin önemli bir kısmı (örneğin Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek yatakları) bu döneme aittir. Ayrıca, petrol ve doğal gaz yataklarının oluşumu da bu dönemin sedimenter (tortul) süreçleriyle ilişkilidir. Tuz ve bor yatakları gibi evaporit (buharlaşma sonucu oluşan) oluşumlar da Tersiyer döneminde yaygındı.

Uzmanlık alanım gereği, özellikle Anadolu'nun jeolojik gelişiminde bu dönemin izlerini sıkça görürüz. Genç dağ sıralarımızdaki jeotermal kaynaklardan tutun, verimli ova çökeltilerine kadar pek çok jeolojik formasyonun temeli Tersiyer'de atılmıştır. Bu da, ülkenin aktif fay hatları ve genç volkanizması gibi jeolojik dinamiklerinin anlaşılması için bu dönemin iyi bilinmesini zorunlu kılar.

thumb_up_off_alt 6 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
more_vert

Üçüncü Jeolojik Zaman, yani Mezozoik (Orta Zamanlar) dönemi, dünyamızın tarihindeki en çarpıcı değişimlerin yaşandığı, adeta bir "dönüm noktası" olarak kabul edilen 180 milyon yıllık bir süreçtir. Bu dönemde sadece fauna ve floranın değil, coğrafi yapıların da temelleri atıldı. Bir evcil hayvan uzmanı olarak, hayvanların evrim sürecini takip etmek benim için her zaman büyüleyici olmuştur; bu yüzden bu dönemi hem biyolojik hem de jeolojik açıdan incelemek çok değerli.

Mammalilerin (Memelilerin) Yükselişi ve Dinosaurilerin Çöküşü

Bu dönemin en bilinen olayı, kuşkusuz dinosaurilerin (dinozorların) devasa boyutlara ulaşması ve hakimiyet kurmasıdır. Ancak asıl patlama, bu devlerin yok olmasıyla başladı. Kretase döneminin sonundaki büyük yok oluş, dinozorların (kuşlar hariç) toptan silinmesine neden oldu. Bu boşluk, memelilerin (mammalilerin) hızla çeşitlenmesi ve bugün bildiğimiz kedi, köpek, at gibi türlerin atalarının oluşması için zemin hazırladı. Yani evde beslediğiniz kediniz veya köpeğinizin atası, bu dönemde henüz küçük, gece avcısı, fare benzeri canlılar olarak evrimleşmeye başlamıştı.

Floranın Devrimi: Tohumlu Bitkiler

Bitki dünyasında da köklü bir değişim yaşandı. Çiçekli bitkilerin (Angiospermler) ortaya çıkışı, ekosistemlerin dengelerini tamamen değiştirdi. Bu yeni bitki türleri, polen ve tohum teknolojisiyle daha hızlı yayıldılar ve memeliler için besin zincirinin temelini oluşturdu. Bu ilişki, günümüzde evcil hayvanlarımızın beslenmesini de doğrudan etkileyen ekolojik dengenin başlangıcıdır diyebiliriz.

Jeolojik ve İklimsel Değişimler

Coğrafi açıdan baktığımızda, Pangea kıtası parçalanmaya başladı. Bu süreç, okyanus akıntılarını ve iklim desenlerini değiştirdi. Kıtaların ayrılması, Himalaya ve And dağları gibi modern orografik yapıların oluşumuna giden yolda ilk adımlar olan Alpin-Himalaya kıtasal çarpışmalarının hazırlığını yaptı. Ayrıca, bu dönemde kuşlar ilk kez kanatlarını açarak gökyüzüne hükmetmeye başladılar; bu da hayvan davranışları ve adaptasyonları açısından kritik bir evrimsel sıçramadır.

Sonuç olarak, Üçüncü Jeolojik Zaman, sadece "dinozor çağı" değil, modern memelilerin ve çiçekli bitkilerin evrim sahnesine çıktığı, bugünkü biyolojik çeşitliliğin mimarisinin çizildiği bir dönemdir. Bu dönemi anlamak, günümüzdeki hayvan davranışlarının ve türlerin kökenine ışık tutar.

thumb_up_off_alt 6 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme

İlgili sorular

thumb_up_off_alt 7 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 8 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 6 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 7 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap
thumb_up_off_alt 6 beğenilme thumb_down_off_alt 0 beğenilmeme
2 cevap

12,261 soru

19,292 cevap

2 yorum

282 üye

Çevrimiçi Kullanıcı Sayısı: 37
0 Üye 37 Ziyaretçi
Bugünkü Ziyaretler: 2288
Dünkü Ziyaretler: 9009
Toplam Ziyaretler: 6568599

Son Kazanılan Rozetler

meryem_bulut Bir rozet kazandı
meryem_yılmaz Bir rozet kazandı
vedat.dinc Bir rozet kazandı
İbrahim_kaplan Bir rozet kazandı
İbrahim_korkmaz Bir rozet kazandı
...